Арцыбіскуп Фултан Джон Шын быў філосафам, тэолагам, святаром і біскупам, аўтарам, папулярызатарам місіянерскай дзейнасці Касцёла і сучасным евангелізатарам, які выкарыстоўваў радыё і тэлебачанне для абвяшчэння Евангелля. Арцыбіскуп Шын спалучаў інтэлект з глыбокім духоўным перакананнем і выключнай здольнасцю ясна даносіць праўды веры. Яго натхняла адданасць штодзённай гадзіне адарацыі Найсвяцейшага Сакрамэнту, якая фармавала ў ім глыбокія асабістыя адносіны з Езусам Хрыстом. 24 верасня 2026 года ў Сент-Луісе (штат Місуры) адбылася яго беатыфікацыя — выключная падзея, напоўненая ласкай для ўсяго паўсюднага Касцёла.
Арцыбіскуп Фултан Шын: майстар сучасных сродкаў масавай інфармацыі
Мы жывем у эпоху надзвычай развітых камунікацый. Прылады, якія мы носім з сабой, даюць нам доступ да большага аб’ёму інфармацыі, чым маглі сабе ўявіць папярэднія пакаленні. І ўсё ж, нягледзячы на такую цесную сувязь, многія людзі сёння адчуваюць сябе самотнымі.
Нас атачаюць розныя галасы, але нам цяжка пачуць адно аднаго. Мы спажываем бясконцы паток інфармацыі, меркаванняў і візуальных вобразаў, аднак пры гэтым шукаем сэнс. Арцыбіскуп Фултан Джон Шын разумеў, што самая важная размова ў жыцці чалавека адбываецца ў глыбіні сэрца. Гэта адна з прычын, чаму яго голас і сёння гучыць так пераканаўча.
Ён выдатна разумеў радыё і тэлебачанне і выкарыстоўваў іх з надзвычайнай эфектыўнасцю. Дзякуючы праграмам «Каталіцкая гадзіна» і «Жыццё вартае таго, каб жыць» ён уваходзіў у мільёны дамоў. Стоячы перад камерамі і ў біскупскім адзенні, ён казаў пра Бога, чалавечую прыроду, любоў, пакуты, свабоду, шлюб, спакусу і вечнасць.
Аднак арцыбіскупа Шына вылучала не толькі ўменне карыстацца гэтымі новымі сродкамі камунікацыі; галоўным было тое, што ён дакладна ведаў, што хоча данесці да людзей. Ён верыў, што глыбока пад нашымі амбіцыямі, страхамі, мітуснёй і грахамі хаваецца чалавечае сэрца, створанае для Бога. Ён заўважаў:
«У свеце нічога не адбываецца, калі спачатку гэта не адбудзецца ў чалавечых сэрцах».
Гэтае перакананне праходзіла чырвонай ніткай праз усе яго казанні.
Для арцыбіскупа Шына ўнутранае жыццё не было ўцёкамі ад свету. Гэта было месца, дзе хрысціянін вучыўся праўдзіва ўваходзіць у свет. Гэта важнае адрозненне для нашага часу. Лічбавы свет пастаянна скіроўвае нашу ўвагу вонкі: што адбываецца? што цяпер папулярна? што кажуць людзі? хто са мной згодны? хто супраць мяне? чаго мне баяцца? чаго яшчэ хацець? Евангелле ж задае іншыя пытанні: хто я перад Богам? каго я пакліканы любіць? дзе мне патрэбна навяртанне? чаго Хрыстус чакае ад мяне? Гэтыя пытанні патрабуюць таго, што ў наш час знайсці ўсё цяжэй і цяжэй: цішыні.
Публічнае служэнне арцыбіскупа Шына грунтавалася менавіта на такой унутранай сустрэчы з Хрыстом. На працягу дзесяцігоддзяў ён практыкаваў штодзённую «святую гадзіну» перад Найсвяцейшым Сакрамэнтам. Чалавек, які прамаўляў да мільёнаў, спачатку вучыўся маўчаць перад Богам.
У гэтым ёсць глыбокі ўрок для ўсіх нас, асабліва для тых, каму сёння даверана абвяшчаць Евангелле. Перш чым гаварыць, мы павінны слухаць. Перш чым нешта публікаваць, мы павінны маліцца. Перш чым імкнуцца паўплываць на іншых, мы павінны дазволіць Хрысту перамяніць нашыя ўласныя сэрцы. Арцыбіскуп Шын разумеў, што евангелізацыя — гэта нешта большае, чым простая перадача рэлігійнай інфармацыі. Гэта запрашэнне да адносін з Езусам Хрыстом і, праз Яго, — адзін з адным.
Папа Францішак прыгожа ахарактарызаваў арцыбіскупа Шына як «святло веры, надзеі і любові», чыё радыё- і тэлевізійнае служэнне данесла да мільёнаў людзей евангельскую надзею. Пантыфік падзяліўся важным асабістым сведчаннем: «Я сам быў сведкам яго евангелізацыйнай дзейнасці, калі рос». Гэта сведчанне нагадвае нам, што мы не заўсёды ведаем, куды патрапіць слова, сказанае з верай, і якія плады яно можа прынесці.
Праз дзесяцігоддзі пасля таго, як Шын выступаў перад тэлекамерай, яго голас працягвае даходзіць да новых пакаленняў. Ягоныя прамовы цяпер распаўсюджваюцца праз лічбавыя платформы, якіх не існавала пры яго жыцці. Моладзь знаёміцца з ім у інтэрнэце і адкрывае для сябе, што біскуп, які адышоў у вечнасць у 1979 годзе, нейкім чынам разумее іх пытанні пра шчасце, адзіноту, самавызначэнне, любоў і Бога. Чаму? Таму што тэхналогіі змяніліся, а чалавечае сэрца — не. Наша найглыбейшая прага засталася ранейшай.
Касцёл павінен навучыцца евангелізаваць у лічбавым свеце. Мы павінны творча выкарыстоўваць усе даступныя і вартыя сродкі, каб абвяшчаць Езуса Хрыста. Сам арцыбіскуп Шын, безумоўна, заахвоціў бы нас да гэтага. Аднак яго сведчанне таксама засцярагае: мы ніколі не павінны настолькі захапляцца сродкамі камунікацыі, каб забыцца пра саму мэту зносін.
Наша задача — не ствараць яшчэ больш кантэнту ў свеце, які і так перапоўнены шумам. Наша задача — дапамагчы людзям сустрэцца з Хрыстом і праз Хрыста сустрэцца адно з адным як браты і сёстры. Часам такая сустрэча пачынаецца тады, калі сціхае шум, гасне экран, а чалавек становіцца дастаткова ціхім, каб пачуць голас Бога, які прамаўляе ў сэрцы.
Арцыбіскуп Фултан Шын разумеў гэта. Наш свет павінен адкрыць гэта нанова.
Кім быў арцыбіскуп Фултан Джон Шын?
Пітэр Джон Шын нарадзіўся 8 мая 1895 года ў горадзе Эль-Паса (штат Ілінойс) і быў старэйшым з чатырох сыноў Ньютана і Дэліі Шын. Паколькі ён больш пайшоў у род сваёй маці, яго пачалі называць па яе дзявочым прозвішчы — Фултан. Ён выхоўваўся ў пабожнай каталіцкай сям’і, і ў яго рана сфарміравалася пакліканне да святарства. Ён быў пасвечаны ў святары ў дыяцэзіі Пэорыя 20 верасня 1919 года.
Убачыўшы яго інтэлектуальныя здольнасці, кіраўніцтва накіравала яго ў Еўропу для паглыбленага навучання. У 1923 годзе ён атрымаў ступень доктара філасофіі ў Каталіцкім універсітэце Лёвена ў Бельгіі. Яго акадэмічная падрыхтоўка, якая грунтавалася на філасофскай і тэалагічнай традыцыі Касцёла, падрыхтавала яго да доўгага шляху служэння праз навучанне і евангелізацыю.
Пасля заканчэння вучобы біскуп прызначыў Шына вікарыем у парафію ў цэнтры Пеорыі, дзе ён паспяхова прапаведаваў і натхняў многіх людзей на навяртанне. Пасля гэтага выпрабавання паслухмянасцю біскуп дазволіў Шыну выкладаць філасофію і тэалогію ў Каталіцкім універсітэце Амерыкі ў Вашынгтоне (акруга Калумбія).
Яго інтэлектуальная праца суправаджалася ўсё большым клопатам пра душпастырства: ён імкнуўся зрабіць вучэнне Касцёла зразумелым і пераканаўчым для простых людзей.
На працягу ўсяго свайго святарскага служэння Шын ставіў малітву ў цэнтр сваёй апостальскай дзейнасці. Яго адданасць штодзённай «святой гадзіне» перад Найсвяцейшым Сакрамэнтам стала адной з вызначальных рыс яго духоўнага жыцця. Ён лічыў гэты час малітвы неабходным для сваёй святарскай тоеснасці і плённасці свайго служэння. Ён практыкаваў штодзённую «святую гадзіну» перад Эўхарыстыяй з дня свайго пасвячэння ў святары. Яго малітва — якую ён называў «гадзінай, што вызначае мой дзень» — была крыніцай глыбокага разумення Евангелля і асобы Езуса Хрыста. Шын быў публічным прапаведнікам, які смела казаў пра Езуса, але рабіў гэта толькі пасля таго, як спачатку выслухоўваў Яго ў асабістай малітве перад Эўхарыстыяй.
У сваю эпоху арцыбіскуп Шын быў сапраўдным майстрам сучасных сродкаў масавай інфармацыі. Пачынаючы з 1930 года, ён вёў радыёпраграму «Каталіцкая гадзіна», якая прыносіла каталіцкае вучэнне ў дамы па ўсіх Злучаных Штатах. Яго ясная аргументацыя, захапляльная манера выкладу і пастырская цеплыня прыцягвалі аўдыторыю, якая налічвала больш за 4 мільёны чалавек. Ён вызначаўся сваёй інтэлектуальнай дабрынёй, умеючы ясна выкладаць складаныя праўды і адначасова памятаючы пра неабходнасць падтрымкі людзей перад абліччам выклікаў сучаснага грамадства. Яго літаратурная дзейнасць развівалася паралельна з кар'ерай у сферы вяшчання. Сярод 66 выдадзеных ім кніг праца «Жыццё Хрыста» лічыцца адным з найбольш натхнёных укладаў у разуменне асобы Езуса і Евангелля.
У 1950 годзе Шын узяў на сябе новыя абавязкі нацыянальнага дырэктара Таварыства распаўсюджвання веры, а ў 1951 годзе быў прызначаны дапаможным біскупам архідыяцэзіі Нью-Ёрка. Ён нястомна працаваў не толькі над зборам сродкаў для падтрымкі місій, але і наведваў аддаленыя рэгіёны, дзе развіваўся Касцёл, каб несці вестку веры ў далёкія краіны. У сваёй працы ў Таварыстве распаўсюджвання веры Шын лічыў прывілеем магчымасць служыць усяму свету.
У 1951 годзе Шын пачаў несці Евангелле людзям па ўсіх Злучаных Штатах праз сваю тэлевізійную праграму «Жыццё вартае таго, каб жыць».
Выкарыстоўваючы простую дэкарацыю і школьную дошку, ён заваёўваў увагу аўдыторыі, якая налічвала больш за 30 мільёнаў чалавек, ясна і шчыра разважаючы пра пытанні веры, маралі, цярпення, сям'і і чалавечай годнасці.
Шын быў таленавітым прамоўцам, які выкарыстоўваў філасофскія аргументы, тэалагічныя разважанні, гумар і апавяданні, каб данесці сваё натхняльнае пасланне не толькі да католікаў, але і да пратэстантаў ды іўдзеяў.
Шын удзельнічаў у працы Другога Ватыканскага сабору як адзін з яго айцоў; там ён пазнаёміўся з двума будучымі папамі — арцыбіскупам Каралем Вайтылам і ксяндзом Ёзэфам Ратцынгерам. У 1966 годзе, ва ўзросце 71 года, Шын быў прызначаны біскупам Рочэстэра (штат Нью-Ёрк). Ён рупліва прысвяціў сябе ўвасабленню ў жыццё пастаноў Сабору і евангелізацыі вернікаў.
У 1969 годзе ён выйшаў на пенсію і атрымаў тытул арцыбіскупа. Апошнія гады жыцця ён прысвяціў пісьменніцкай працы, пропаведзям і правядзенню духоўных рэкалекцый, не забываючы пры гэтым пра малітву. Незадоўга да смерці ён напісаў аўтабіяграфію пад назвай «Скарб у гліне», у якой апісаў, як Езус фармаваў «гліну» яго чалавечай натуры, ператвараючы яе ў прыладу для служэння Касцёлу. Яго духоўнасць была сфарміравана Крыжом, Эўхарыстыяй і Найсвяцейшай Маці. Перанёсшы ў сталым узросце аперацыю на адкрытым сэрцы, ён ахвяраваў свае цярпенні ў еднасці з Езусам, чыё сэрца было прабіта на крыжы.
За два месяцы да смерці арцыбіскупа Шына падчас свайго апостальскага візіту ў Нью-Ёрк прывітаў папа святы Ян Павел II. Нягледзячы на слабое здароўе, арцыбіскуп Шын па просьбе Святога Айца выйшаў наперад і паспрабаваў стаць перад ім на калені. Папа Ян Павел падняў яго, абняў і сказаў: «Вы добра пісалі і казалі пра Пана Езуса Хрыста. Вы — верны сын Касцёла». Паколькі Шын адчуваў глыбокую павагу да кожнага пераемніка Пятра, гэтыя словы сталі годным завяршэннем жыцця, прысвечанага служэнню Езусу Хрысту і Яго Касцёлу. Арцыбіскуп Шын памёр 9 снежня 1979 года ў Нью-Ёрку.
Працэс яго беатыфікацыі быў распачаты ў 2002 годзе ў дыяцэзіі Пэорыя, дзе ён прыняў святарскае пасвячэнне. Цуд, неабходны для беатыфікацыі, адбыўся ў 2010 годзе: дзіця, якое нарадзілася без сэрцабіцця і дыхання, праз 61 хвіліну вярнулася да жыцця і стала цалкам здаровым. Гэты цуд быў зацверджаны папам Францішкам у 2019 годзе. Папа, які ў маладосці бачыў біскупа Шына па тэлебачанні, зацвердзіў правядзенне беатыфікацыі ў Сент-Луісе, штат Місуры (ЗША), 24 верасня 2026 года.
Кардынал Тагле: місія Фултана Шына заключалася ў тым, каб прывесці людзей да Хрыста
Падчас беатыфікацыі арцыбіскупа Фултана Джона Шына ў Сент-Луісе кардынал Луіс Антоніа Тагле разважае пра місіянерскае пакліканне амерыканскага біскупа, чые казанні дзякуючы радыё і тэлебачанню дасягалі мільёнаў людзей. Аднак, паводле слоў кардынала, святасць Шына палягала не ў вядомасці, а ў яго еднасці з Хрыстом і блізкасці да бедных.
Беатыфікацыя арцыбіскупа Фултана Дж. Шына аб’яднала Касцёл у Злучаных Штатах і за іх межамі, каб ушанаваць біскупа, які запомніўся сваім нястомным абвяшчэннем Евангелля.
Пачынаючы сваё казанне падчас Імшы беатыфікацыі ў Сент-Луісе (штат Місуры) у чацвер, кардынал Луіс Антоніа Тагле перадаў прывітанне ад Папы Льва XIV, які, паводле яго слоў, «радуецца беатыфікацыі свайго суайчынніка, земляка з Ілінойса і брата-біскупа».
Кардынал таксама заклікаў вернікаў маліцца за пастырскі візіт Папы ў Францыю, які пачынаўся на наступны дзень.
Затым Тагле звярнуўся да апостальскага паслання Папы, у якім Шын быў абвешчаны благаслаўлёным і апісаны як «нястомны прапаведнік Евангелля з дапамогай сучасных сродкаў камунікацыі і руплівы пастыр, адушаўлёны місіянерскім запалам».
Для кардынала Тагле асабліва вылучаюцца два аспекты жыцця Шына: яго сутнасць як евангелізатара — таго, хто абвяшчае Евангелле, — і яго пакліканне як пастыра-місіянера. Ён таксама адзначыў, што тры чытанні, абвешчаныя падчас Імшы беатыфікацыі, таксама ставяць евангелізацыю і місію ў цэнтр увагі.
Але Тагле паставіў пытанні: што робіць евангелізатара благаслаўлёным? Ці гэта памер аўдыторыі? Ахоп радыё- ці тэлепраграмы? Колькасць людзей, якія слухаюць, чытаюць ці адгукаюцца? Для кардынала Луіса Антоніа Тагле, які ўзначальваў Імшу беатыфікацыі арцыбіскупа Фултана Дж. Шына, адказ крыецца ў іншым.
Падчас гаміліі на Імшы кардынал перанёс акцэнт з вядомасці амерыканскага біскупа як камунікатара на сутнасць яго місіянерскага паклікання: еднасць з Хрыстом і еднасць з людзьмі, асабліва з беднымі і ўразлівымі.
Цытуючы апостальскае пасланне Папы, які абвясціў Шына благаслаўлёным, кардынал Тагле ахарактарызаваў яго як «нястомнага прапаведніка Евангелля з дапамогай сучасных сродкаў камунікацыі і руплівага пастыра, адушаўлёнага місіянерскім запалам».
Гэтыя дзве характарыстыкі, паводле яго слоў, паказваюць на два вымярэнні благаслаўлёнасці Шына, першым з якіх з'яўляецца еднасць з Езусам.
«Шчаслівыя вы, калі Езус пасылае вас»
Чытанні, якія абвяшчаюцца падчас Імшы, па-рознаму сведчаць пра місію Касцёла па абвяшчэнні Евангелля. Аднак кардынал Тагле адзначыў, што хрысціянская місія — гэта не тое, што евангелізатар выдумляе ці за што бярэцца выключна паводле ўласнага жадання.
«Уваскрослы Пан выбірае і пасылае сваіх сяброў», — працягваў ён, дадаючы, што місіянер — гэта, перш за ўсё, той, хто быў пакліканы. І гэты момант, паводле яго слоў, меў для Шына вялікае значэнне.
Кардынал Тагле нагадаў пра размову паміж Шынам і Папам Піем XII: калі Шына спыталі, колькі людзей ён прывёў да навяртання, ён адказаў, што ніколі іх не лічыў, каб не паддацца спакусе падумаць, нібыта яны належаць яму.
Замест гэтага ён называў сябе «проста вартаўніком ля дзвярэй», які часам мог прывесці людзей да адчыненых дзвярэй Божага дому.
Евангелізатар, як патлумачыў кардынал, не валодае людзьмі, якіх сустракае, і не прыпісвае сабе заслугу за тое, што Бог здзяйсняе ў іх. Ён проста адчыняе дзверы.
«Шчаслівы ты, вартаўнік ля дзвярэй Божага дому!» — усклікнуў кардынал Тагле.
«Я ніколі не стамляюся пра гэта казаць»
Шын, працягваў ён, разумеў сваё пакліканне ў падобных простых выразах; прамоўца прыгадаў яшчэ адну гісторыю: калі аднойчы сябар спытаў яго, чаму ён стаў святаром, ён адказаў: «Я быў пакліканы расказваць гэтую гісторыю (Евангелле). Я ніколі не стамляюся расказваць яе. Я ніколі не стамляюся ўдасканальваць тое, як я яе расказваю. Я люблю сваё пакліканне».
На працягу дзесяцігоддзяў, працягваў Тагле, ён знаходзіў новыя спосабы расказваць гэтую гісторыю. Яго голас даходзіў да дамоў па ўсім Злучаных Штатах праз радыё і тэлебачанне, а яго працы і міжнародная місіянерская дзейнасць пашырылі сферу яго ўплыву далёка за межы краіны.
Але для кардынала значэнне служэння Шына ў сферы камунікацыі палягала не ў вядомасці, якую яно яму прынесла. Галоўным заўсёды было тое, што — і каго — ён абвяшчаў.
Святы Павел, нагадаў ён, «прапаведуе не сябе, а Езуса Хрыста як Пана». Прапаведаваць сябе, а не Хрыста, — значыць скажаць мэту евангелізацыі, тлумачыў ён, адзначаючы, што місіянер пакліканы пазнаць Езуса, дазволіць Езусу пазнаць сябе і паслаць сябе, а таксама пакорна працаваць разам з Ім.
Ад «абстрактнага свету» да канкрэтных людзей
Затым кардынал Тагле дадаў яшчэ адно вымярэнне да місіянерскай блаславёнасці, падкрэсліўшы, што місіянер таксама пакліканы да еднасці з людзьмі і народамі — асабліва з тымі, хто бедны, уразлівы ці пра каго лёгка забываюцца.
Евангелле пасылае вучняў Хрыста не ў нейкі абстрактны «свет», сказаў ён, а да канкрэтных людзей, з чыімі жыццямі, ранамі і годнасцю трэба сустрэцца; гэтую думку неаднаразова выказваў і сам Шын.
Нагадваючы назіранне Шына пра тое, што некаторыя святары могуць паводзіць сябе так, быццам удзяляюць сакрамэнты «ананімным групам людзей», не зважаючы на індывідуальнасць тых, хто стаіць перад імі, кардынал Тагле заўважыў, што сярод тых, хто часцей за ўсё застаецца ананімным, — бедныя.
«Толькі Касцёл, паранены беднасцю»
Шын, працягваў ён, рашуча казаў пра адказнасць Касцёла перад беднымі падчас Другога Ватыканскага сабору; ён прыгадаў прамову Шына падчас трэцяй сесіі Сабору ў 1964 годзе, у якой амерыканскі біскуп заклікаў айцоў Сабору пацвердзіць важнасць беднасці. Ён адзначыў, што звярнуў увагу на рэзкі геаграфічны падзел паміж рэгіёнамі дабрабыту і тымі, дзе панавала беднасць — асабліва ў Афрыцы, Азіі і Лацінскай Амерыцы, — і нагадаў, што многія біскупы паходзяць з краін, пазначаных беднасцю і пераследам.
«Як толькі паранены Хрыстус мог навярнуць Тамаша, які сумняваўся, так толькі Касцёл, паранены беднасцю, можа навярнуць свет, які сумняваецца», — сказаў кардынал Тагле.
Для Шына, працягваў кардынал, клопат пра бедных не быў ідэалагічнай прапагандай. Гэта было вынікам крочання за Езусам, часткай прыналежнасці да Касцёла і неад’емнай рысай місійнага паклікання.
Шын, паводле яго слоў, імкнуўся ўвасобіць гэтае перакананне ў жыцці: у прыватнасці, ён аддаваў бедным ганарары, атрыманыя за сваю дзейнасць, і заклікаў падтрымліваць місійную працу ў больш бедных супольнасцях Касцёла па ўсім свеце.
Чалавек, хворы на праказу
Звярнуўшыся да адной з шматлікіх гісторый, якія расказваў сам Шын, кардынал Тагле ўзгадаў выпадак, калі той наведаў цэнтр у Булубе (Уганда), дзе жылі каля 500 чалавек, хворых на праказу.
Шын прывёз з сабой срэбраныя крыжыкі, каб раздаць іх людзям.
Адзін з мужчын, якія падышлі да яго, ужо страціў перадплечча і кісць рукі; на астатняй частцы рукі вісеў ружанец. Біскуп працягнуў руку, каб даць яму крыжык, але, убачыўшы пашкоджанае цела чалавека, «здрыгануўся ад страху, і крыжык упаў на руку таго чалавека».
Для Шына, адзначыў Тагле, гэты момант стаў сутыкненнем са сэнсам таго дару, які ён нёс. Крыж сведчыў пра Хрыста, які стаў уразлівым. Ён сведчыў пра Езуса, які дакранаўся да тых, хто пакутаваў. Як жа тады ён мог прапаноўваць знак гэтага Хрыста, адначасова адхінаючыся ад чалавека, які стаяў перад ім?
Шын пераадолеў свой страх, дакрануўся да пашкоджанага цела мужчыны і патрымаў яго; дзякуючы гэтаму ён пачаў успрымаць сябе як аднаго з іх — як «501-га чалавека, хворага на праказу».
«Сустрэць там Езуса»
Вобраз параненага Хрыста і параненага чалавека зноў узнік напрыканцы гаміліі кардынала Тагле, калі ён казаў пра тое, што сіла місіянера паходзіць не ад самога місіянера.
Евангелізатар, як ён патлумачыў, застаецца «глінянай пасудзінай», якая нясе скарб, што паходзіць ад Бога, а сустрэча з тымі, хто пакутуе, можа стаць сустрэчай з самім Хрыстом.
Затым прагучаў ягоны апошні вобраз новага благаслаўлёнага:
«Шчаслівы місіянер, які глыбока пранікае ў сэрца беднага, каб сустрэць там Езуса».
Урэшце, як ён падкрэсліў, благаслаўлёнасць Фултана Дж. Шына вымяралася не мільёнамі тых, хто яго слухаў, а знаходзілася ў Тым, каго ён нястомна абвяшчаў, — і ў яго гатоўнасці сустрэць гэтага ж Хрыста ў найбольш уразлівых людзях.
