У Рыме з 19 па 21 кастрычніка прайшла міжнародная канферэнцыя «Святасць у гісторыі», арганізаваная Дыкастэрыяй па справах кананізацыі. Сярод яе ўдзельнікаў быў ксёндз Яўген Вінтоў з Беларусі, які прадставіў гісторыю справы айца Фабіяна Малішоўскага — дамініканіна XVII стагоддзя, звязанага са Стоўбцамі. Сустрэча стала нагодай наноў звярнуць увагу на захаваныя дакументы, сведчанні і спадчыну чалавека, чыя справа аб беатыфікацыі мае карані яшчэ ў XVIII стагоддзі.
У Папскім патрыстычным інстытуце Augustinianum у Рыме прайшла міжнародная канферэнцыя «Святасць у гісторыі», арганізаваная Дыкастэрыяй па справах кананізацыі. У ёй прыняў удзел ксёндз доктар Яўген Вінтоў з Беларусі, які звярнуў увагу на гістарычную спадчыну айца Фабіяна Малішоўскага — дамініканіна XVII стагоддзя, звязанага са Стоўбцамі.
Канферэнцыя была прысвечана гістарычнаму даследаванню жыцця святых і кандыдатаў да беатыфікацыі, працы з архіўнымі дакументамі і сведчаннямі, развіццю культу, а таксама пытанню пра тое, як святасць укараняецца ў канкрэтнай гістарычнай рэчаіснасці. Удзельнікі разглядалі, у прыватнасці, гістарычны метад у даследаванні кананізацыйных працэсаў і значэнне fama sanctitatis — славы святасці — для распазнавання сапраўднага сведчання веры.
Зварот да справы айца Фабіяна ў гэтым кантэксце мае асаблівае значэнне. Яго гісторыя захавалася не толькі ў памяці мясцовай супольнасці, але і ў архіўных дакументах, сведчаннях пра ўшанаванне і «кнізе ласкаў».
Спробы распачаць працэс у яго справе рабіліся яшчэ ў XVIII стагоддзі. Таму сённяшняе даследаванне гэтай спадчыны адпавядае самой логіцы рымскай сустрэчы — уважліва вяртацца да гістарычных крыніц, правяраць сведчанні і праз іх лепш зразумець жыццё чалавека, якога вернікі ўспрымалі як прыклад святасці.
21 кастрычніка Папа Леў XIV, звяртаючыся да ўдзельнікаў канферэнцыі, падкрэсліў важнасць гістарычнага даследавання ў справах кананізацыі. Божы народ, паводле яго слоў, шукае прыкладаў, якія дапамагаюць жыць у сучаснасці, і заступнікаў перад яе выклікамі. Кардынал Марчэла Сэмерара, прэфект Дыкастэрыі па справах кананізацыі, таксама адзначыў сувязь святасці з гісторыяй: святы чалавек жыве ў канкрэтнай эпохі, але сваім сведчаннем можа надаваць гісторыі новы кірунак.
Менавіта на фоне гэтай размовы пра святасць, гісторыю і адказную працу з крыніцамі ксёндз Яўген Вінтоў распавёў пра справу айца Фабіяна Малішоўскага і пра тое, што яго спадчына можа сказаць Касцёлу ў Беларусі сёння.
Ад пахавання – да жыцця парафіі
9 снежня 2022 года ў новым касцёле святога Казіміра ў Стоўбцах перапахавалі парэшткі айца Фабіяна. Іх знайшлі на месцы святыні, зруйнаванай у савецкі час. Так памяць, звязаная з дакументамі і месцам страчанага касцёла, зноў заняла бачнае месца ў жыцці парафіі. Аднак знаходка, паводле святара, ставіць новае пытанне: як пазнанне гэтага чалавека можа дапамагчы вернікам жыць Евангеллем?
«Даследаванне пахавання вяртае частку мінулага. Асэнсаванне жыцця і спадчыны Фабіяна можа паўплываць на тое, як супольнасць моліцца, выхоўвае моладзь і клапоціцца пра людзей»,
— кажа ён. Асаблівую ўвагу ксёндз Вінтоў звяртае на «кнігу ласкаў», якая захавалася да нашага часу. У ёй — імёны людзей, іх просьбы, аповеды пра хваробы і падзякі за дапамогу, атрыманую, як яны верылі, праз заступніцтва Фабіяна. На старонках засталіся подпісы саміх вернікаў, іх блізкіх, сведак і святароў, якія прымалі запісы.
Гэтыя сведчанні паказваюць, што вера была часткай штодзённага жыцця мясцовых сем'яў: людзі неслі да Бога свой страх, боль і надзею. Разам з тым ксёндз Яўген Вінтоў нагадвае, што такую кнігу трэба чытаць крытычна, бо запіс пра ласку яшчэ не азначае, што Касцёл прызнаў ці прызнае цуд.
Сведчанні з кнігі, мяркуе ён, могуць стаць добрай асновай для катэхезы пра малітву, удзячнасць і падтрымку ў пакутах. А такая катэхеза павінна выяўляцца ў канкрэтных справах парафіі: наведванні хворых, дапамозе сем'ям, увазе да самотных.
«Памяць пра заступніцтва павінна весці да адказнасці за чалавека побач»,
— падкрэслівае ксёндз Вінтоў. Важна, каб падтрымку ў супольнасці знаходзілі і тыя, хто моліцца, але працягвае жыць з хваробай. Такі погляд, па яго словах, сугучны выступу біскупа Клаўдыё Палумбы, які ў Рыме гаварыў пра тое, як святыя ўвасабляюць Евангелле ў канкрэтных учынках.
Святасць, якая побач
Для Касцёла ў Беларусі справа айца Фабіяна — магчымасць глыбей усвядоміць свае духоўныя карані. Маладога чалавека яго гісторыя можа натхніць на размову пра святасць, якая значна бліжэйшая, чым здаецца: яна называе знаёмыя мясціны, паказвае чалавечыя лёсы і адкрывае рэлігійную памяць роднай зямлі.
Магчымая беатыфікацыя яшчэ выразней засведчыла б, што Евангелле прыносіла плён у гэтых супольнасцях і звяртаецца да іх сёння.
Не менш важны, на думку святара, і досвед аднаўлення памяці пасля гістарычных разбурэнняў: страчаная святыня, рассеяныя дакументы і забытыя імёны пакідаюць прабелы, якія спадчына Фабіяна дазваляе паступова запаўняць. Даследаваць пры гэтым варта і тое, як памяць захоўвалася, і тое, дзе яе перадача перарывалася.
21 кастрычніка папа Леў XIV, звяртаючыся да ўдзельнікаў рымскай канферэнцыі, падкрэсліў, што Божы народ шукае прыкладаў, якія дапамагаюць жыць у сучаснасці, і заступнікаў перад яе выклікамі. Таму, лічыць ксёндз Вінтоў, актуальнасць айца Фабіяна трэба раскрываць праз добра даследаваную біяграфію: яго стаўленне да людзей, адказнасць за служэнне, жыццё ў манаскай супольнасці.
Пра адказнасць перад праўдай нагадаў у Рыме і айцец Роберт Годзінг, дырэктар Таварыства баландыстаў, які заклікаў збіраць усе істотныя крыніцы і правяраць інфармацыю, у тым ліку атрыманую з дапамогай штучнага інтэлекту. Для справы Фабіяна гэта азначае цярплівую працу з рукапісамі, супастаўленне сведчанняў і сумленнае пазначэнне таго, што пакуль застаецца няясным.
«Беатыфікацыя павінна стаць вынікам касцёльнага распазнавання на падставе пераканаўчых сведчанняў, і лічыць яе загадзя вырашанай нельга»,
— падкрэслівае ксёндз Вінтоў.
Спадчына, якая яднае
Праца над справай — гэта і магчымасць зрабіць багатую спадчыну мясцовага Касцёла даступнай па-беларуску: перакласці і пракаментаваць архіўныя сведчанні, напісаць зразумелую біяграфію, падрыхтаваць матэрыялы для парафій.
Пры гэтым, падкрэслівае святар, значэнне айца Фабіяна для Беларусі вынікае з яго служэння і памяці мясцовай супольнасці, і пераносіць на чалавека іншай эпохі сучасныя нацыянальныя катэгорыі не трэба.
Такі падыход адкрывае прастору для супрацоўніцтва даследчыкаў і вернікаў розных краін. Асаблівую вагу гэтая спадчына набывае для беларускай эміграцыі, для якой рэлігійная традыцыя часта застаецца адной з галоўных ніцяў сувязі з роднай культурай, мовай і гістарычнай памяццю.
«Прыналежнасць да мясцовага Касцёла не знікае разам са зменай месца жыхарства, а знаходзіць новыя формы выражэння»,
— кажа ксёндз Вінтоў, згадваючы беларускія каталіцкія супольнасці ў Польшчы і іншых краінах.
Прыклад мінулага, які мяняе жыццё сёння
Беатыфікацыя мела б вялікае духоўнае і гістарычнае значэнне: яна прыцягнула б да айца Фабіяна новую ўвагу, пашырыла б яго ўшанаванне і адкрыла б новыя магчымасці для даследавання гісторыі каталіцтва на беларускіх землях. Але ўжо сёння, незалежна ад таго, колькі будзе доўжыцца справа і чым яна скончыцца, праца над спадчынай Фабіяна можа паглыбляць гістарычную свядомасць вернікаў, ажыўляць катэхезу і збліжаць пакаленні.
Галоўнае пытанне, на думку ксяндза Вінтова, не толькі ў тым, ці будзе айцец Фабіян калісьці абвешчаны благаслаўлёным, але і ў тым, ці дапаможа памяць пра яго сённяшняму чалавеку самому наблізіцца да святасці.
«Калі дзякуючы знаёмству з гэтай спадчынай хаця б адзін чалавек пачне больш свядома жыць верай, возьме на сябе адказнасць за бліжняга або адкрые ўласнае пакліканне да служэння, гэта ўжо будзе важным духоўным плёнам», — мяркуе святар.
Сапраўднае значэнне памяці пра святасць, на яго думку, выяўляецца ў першую чаргу ў тым, як прыклад людзей мінулага мяняе наша жыццё сёння.
