Штучны інтэлект змяняе працу журналістаў, але не здымае з іх адказнасці за праўдзівасць інфармацыі. На сустрэчы 12 кастрычніка ў Папскім Грыгарыянскім універсітэце ў Рыме журналісты, прадстаўнікі Касцёла і грамадскіх інстытутаў абмеркавалі, як алгарытмы і лічбавыя платформы ўплываюць на грамадскую думку, чаму важна захоўваць давер да медыя і якія шляхі дапамогуць журналістыцы заставацца служэннем праўдзе і агульнаму дабру.
Штучны інтэлект можа дапамагаць журналістам шукаць і збіраць навіны, але сумлення ён не заменіць. Гэтую думку на адкрыцці сустрэчы выказаў ксёндз Дарыюш Кавальчык, старшыня Collegium Maximum Грыгарыянскага ўніверсітэта. Ён нагадаў словы Льва XIV з энцыклікі Magnifica humanitas: абыякавасць да праўды можа хутка прывесці да таталітарызму.
З мэтай абмеркаваць выклікі, якія штучны інтэлект ставіць перад журналістыкай і як лічбавыя тэхналогіі ўплываюць на грамадскае жыццё, Каталіцкі саюз італьянскай прэсы, Ордэн журналістаў Лацыё і Фонд «Fratelli tutti» арганізавалі навучальны курс «Журналісцкая этыка і публічная і апублікаваная праўда ў часы штучнага інтэлекту». У сустрэчы ўзялі ўдзел журналісты, прадстаўнікі акадэмічнай супольнасці і грамадскіх інстытутаў.
Старшыня «Collegium Maximum» звярнуў увагу на тое, што размова пра праўду сёння мае асаблівае значэнне.
У свеце, дзе інфармацыя распаўсюджваецца з вялікай хуткасцю, абыякавасць да яе праўдзівасці можа мець сур'ёзныя наступствы. Таму важна не толькі ўмець карыстацца новымі тэхналогіямі, але і захоўваць чалавечую адказнасць за тое, што мы ствараем і распаўсюджваем.
«Што ёсць праўда?»
Як паведамляе карэспандэнт Vatican News Раберта Пальялонга, арганізатары ўручылі памятную шыльду Паоло Руфіні, прэфекту Дыкастэрыі па камунікацыі, за служэнне Касцёлу і агульнаму дабру. Сам Руфіні прызнаўся, што стаць журналістам яго падштурхнула пытанне Понція Пілата «Што ёсць праўда?».
Сёння, на яго думку, спрэчка вядзецца ўжо не толькі пра суадносіны свабоды і правілаў, але і пра алгарытмы, праўду і тых, хто гэтыя алгарытмы стварае і кантралюе.
Гаворка ідзе пра тое, хто вызначае, якую інфармацыю бачаць людзі, як яна распаўсюджваецца і якія навіны атрымліваюць найбольшую ўвагу. Алгарытмы не існуюць самі па сабе: за імі стаяць канкрэтныя распрацоўшчыкі і ўладальнікі тэхналагічных платформаў.
Таму журналістам важна разумець не толькі прынцыпы працы новых інструментаў, але і тое, як яны ўплываюць на пошук праўды і яе прадстаўленне грамадству.
Нядаўні заклік буйных тэхналагічных кампаній «Спыніце нас!» прэфект назваў крывадушным, калі яны самі не спыняюцца. Гэтая заўвага звяртае ўвагу на супярэчнасць: кампаніі прызнаюць неабходнасць абмежаванняў, але адначасова працягваюць развіваць тэхналогіі, уплыў якіх на грамадства становіцца ўсё большым.
Тры рэчы агульнай рэальнасці
Яшчэ адна небяспека — празмерная канцэнтрацыя ўлады ў руках нешматлікіх уладальнікаў лічбавых платформаў.
Іх рашэнні ўплываюць на доступ людзей да інфармацыі, фарміраванне грамадскіх меркаванняў і ход публічнай дыскусіі. У такіх умовах асабліва важна, каб тэхналагічнае развіццё не падрывала дэмакратыю, а чалавек заставаўся ў цэнтры прыняцця рашэнняў.
«Без фактаў не можа быць праўды. Без праўды не можа быць даверу. Без гэтых трох рэчаў няма агульнай рэальнасці. Не можа быць журналістыкі, не можа быць дэмакратыі»,
— сказаў Руфіні.
Эканоміка ўвагі
Прэфект звярнуў увагу і на так званую эканоміку ўвагі, у якой інфармацыя становіцца сродкам барацьбы за час і зацікаўленасць карыстальніка. У такой сістэме важным паказчыкам нярэдка становіцца колькасць праглядаў і рэакцый, а не дакладнасць, паўната ці грамадская значнасць паведамлення. Імкненне прыцягнуць увагу можа засланяць пошук праўды, спрыяць павярхоўнаму ўспрыманню падзей і ўзмацняць падзелы ў грамадстве.
Выйсце ён бачыць у новых формах удзельніцкай журналістыкі і журналістыкі рашэнняў, пошуку ўстойлівых эканамічных і арганізацыйных мадэляў, стварэнні новых прафесійных пратаколаў і платформаў, а таксама ўдасканаленні заканадаўства на нацыянальным і міжнародным узроўнях.
Пры гэтым галоўнае — зноў адкрыць для сябе ідэю агульнага дабра і ставіцца да інфармацыі як да яго часткі.
У цэнтры тэхналогій — асоба
Старшыня Ордэна журналістаў Лацыё Гвіда Д'Убальда заклікаў не адкідаць штучны інтэлект, а вывучаць яго, каб умець ім кіраваць. Новыя тэхналогіі ўжо сталі часткай прафесійнага асяроддзя, таму важна разумець іх магчымасці і абмежаванні, навучыцца адказна карыстацца імі і не перадаваць машынам тое, што патрабуе чалавечага меркавання і адказнасці.
Віцэ-старшыня Палаты дэпутатаў Італіі Анна Аскані лічыць, што выклік гэты складаны, але пераадольны, калі ў цэнтры тэхналогій застаецца асоба. Яна звярнула ўвагу на небяспеку празмернай канцэнтрацыі ўлады ў руках буйных лічбавых кампаній і падкрэсліла неабходнасць захоўваць прастору для свабоднага грамадскага дыялогу.
Для гэтага важна падтрымліваць грамадскія інстытуты, якія дапамагаюць людзям сустракацца, абменьвацца думкамі і весці дыялог. Такія супольнасці неабходны, каб пачуць розныя меркаванні, шукаць паразуменне і не замыкацца ў інфармацыйным асяроддзі.
«Прафесія пяці пачуццяў»
Каб добра расказаць пра падзею, журналісту трэба спачатку спыніцца, паслухаць і паглядзець. Аўтару патрэбныя час, засяроджанасць і гатоўнасць убачыць рэчаіснасць такой, якая яна ёсць. Менавіта таму журналіст Tv2000 Маўрыцыа Дзі Скіна назваў сваю прафесію «прафесіяй пяці пачуццяў».
Гэта асабліва важна ў эпоху, калі тэхналогіі дазваляюць хутка апрацоўваць вялікія аб'ёмы інфармацыі, але не могуць замяніць асабістую прысутнасць чалавека. Каб перадаць сутнасць падзеі, недастаткова сабраць факты: неабходна выслухаць сведкаў, убачыць сітуацыю на ўласныя вочы і адказна выбраць, як расказаць пра яе аўдыторыі.
Размова ў Папскім Грыгарыянскім універсітэце яшчэ раз засведчыла, што будучыня журналістыкі залежыць не толькі ад развіцця тэхналогій, але і ад таго, ці застануцца ў яе аснове праўда, чалавечая годнасць і адказнасць перад грамадствам.
Даведка
Папскі Грыгарыянскі ўніверсітэт — адна з найстарэйшых папскіх універсітэцкіх устаноў у Рыме, якая знаходзіцца пад апекай Таварыства Езуса (езуітаў). Заснаваны ў 1551 годзе, калі святы Ігнацый Лаёла заснаваў Рымскую калегію. Сваю сучасную назву ўстанова атрымала ў 1873 годзе ў гонар папы Грыгорыя XIII. Універсітэт спецыялізуецца на тэалогіі, філасофіі, кананічным праве, біблістыцы, царкоўнай гісторыі і іншых дысцыплінах, важных для жыцця і місіі Касцёла.
