Леў XIV завяршае сваё доўгае афрыканскае падарожжа ў Экватарыяльнай Гвінеі, дзе 170 гадоў евангелізацыі сустракаюцца з выклікамі палітычнага ціску і сацыяльнай няроўнасці.
Гісторыя хрысціянства ў гэтай невялікай афрыканскай краіне пазначана глыбокімі шрамамі пераследу. Часы папярэдняга кіраўніка, які прысвоіў сабе тытул «Вялікага Чараўніка», сталі сапраўдным выпрабаваннем для вернікаў: Касцёл тады быў вымушаны існаваць без біскупаў, замежных місіянераў высылалі, а мясцовых святароў арыштоўвалі. Сёння ў дзяржаве афіцыйна пануе рэлігійная свабода, аднак голас сумлення па-ранейшаму патрабуе адвагі.
Касцёл становіцца галоўным апірышчам для народа ў краіне вострых сацыяльных супярэчнасцей
Экватарыяльная Гвінея застаецца тэрыторыяй кантрастаў. Нягледзячы на багатыя радовішчы нафты і газу, асноўная частка насельніцтва жыве ў галечы. Каталіцкая супольнасць бярэ на сябе місію, якую звычайна бярэ на сябе дзяржава. Праз 120 касцёльных школ і шматлікія медыцынскія пункты Касцёл спрабуе кампенсаваць недахоп адукацыі і якаснай аховы здароўя.
Цяперашні візіт Пантыфіка супадае са знакавай датай — 170-й гадавінай пачатку арганізаванай евангелізацыі, якую калісьці распачалі езуіты і кларэтыны.
Каталіцтва стала тут дамінуючай сілай, аб’яднаўшы амаль 75 працэнтаў грамадства. Гэтая статыстыка ўражвае: пры агульнай колькасці насельніцтва больш за 11 мільёнаў чалавек на аднаго святара прыпадае ў сярэднім 4709 вернікаў. Гэта робіць працу 790 катэхізатараў сапраўдным «хрыбтом» мясцовага Касцёла.
Культурная самабытнасць і хрысціянскія каштоўнасці становяцца шляхам да сустрэчы з Евангеллем
Адметнасцю мясцовага жыцця з’яўляецца гарманічнае спалучэнне каланіяльнай спадчыны і афрыканскіх каранёў. Гвінейцы маюць падвойныя імёны, а ў літургіі побач з афіцыйнай іспанскай мовай гучаць дыялекты фанг або бубі. Мясцовыя жыхары глыбока вераць, што іх культура — гэта не перашкода, а шлях для веры.
Падчас свайго інтэнсіўнага 49-гадзіннага знаходжання Леў XIV наведае Малаба, Мангома і Бату. Праграма напоўнена сустрэчамі з тымі, хто найбольш мае патрэбу ў суцяшэнні: хворымі, моладдзю і вязнямі.
Словы Яна Паўла II «Экватарыяльная Гвінея, устань!», сказаныя ў 1982 годзе, сёння набываюць новае гучанне. Леў XIV прыбывае пад дэвізам «Хрыстус, святло Экватарыяльнай Гвінеі — да будучыні міру», каб ушанаваць памяць ахвяр трагедый мінулага і маліцца ў Базыліцы Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі за лепшую будучыню краіны.
Святло надзеі для Гвінеі: візіт Папы ў краіну кантрастаў
Самалёт з Пантыфікам на борце дакрануўся да ўзлётна-пасадачнай паласы 21 красавіка каля 11.45. Гэтая падзея адбываецца ў асаблівы гістарычны момант для краіны: Малаба, які быў сталіцай доўгі час, з 2 студзеня 2026 года перадаў гэты статус новаму гораду Сьюдад-дэ-ла-Пас, пабудаванаму на кантыненце.
Згодна з афіцыйным парадкам візіту, першымі на борт самалёта падняліся апостальскі нунцый, арцыбіскуп Хасэ Авеліна Бетэнкур і кіраўнік пратакола Экватарыяльнай Гвінеі. Яны прывіталі Пантыфіка яшчэ ў салоне, рыхтуючы яго да выхаду на афрыканскую зямлю. Гэты жэст павагі адкрыў серыю ўрачыстых мерапрыемстваў, запланаваных у рамках адзінаццацідзённага падарожжа Льва XIV па рэгіёне.
Ля падножжа трапа Святога Айца чакала вышэйшае кіраўніцтва дзяржавы. Прэзідэнт Тэадора Абіянг Нгема Мбасога, які знаходзіцца пры ўладзе з 1979 года, разам са сваёй сужонкай Канстанцыяй Мангэ дэ Абіянг асабіста віталі Льва XIV. Два дзіцяці ў традыцыйных строях паднеслі Папу кветкі, што стала кранальным сімвалам гасціннасці гвінейскага народа.
Праграма прывітання была напоўнена дзяржаўным сімвалізмам: пад небам Малаба прагучалі гімны, а паветра скалануў традыцыйны салют з 21 гарматы.
Пантыфік аддаў шанаванне сцягам, прайшоў уздоўж шэрагаў Ганаровай варты і прывітаўся з прадстаўнікамі дэлегацый.
Пасля завяршэння афіцыйнай часткі на лётным полі Прэзідэнт суправадзіў Папу ў залу для гасцей для кароткай прыватнай размовы, якая папярэднічала далейшай праграме дня.
Папа да гвінейскіх эліт: мір замест прагнасці і каланізацыі
Падчас свайго візіту ў прэзідэнцкі палац у Малаба Пантыфік звярнуўся да палітычнай эліты і прадстаўнікоў дыпламатычнага корпуса. Ён нагадаў пра словы святога Яна Паўла ІІ, які бачыў у мясцовым кіраўніцтве сімвалічны цэнтр памкненняў народа да свабоды і лепшага жыцця. Леў XIV падкрэсліў, што Касцёл заўсёды жыве радасцямі і смуткамі людзей, і таму яго сэрца б'ецца ў адзіным рытме з народам краіны, якая імкліва трансфармуецца.
Сумленне перад выбарам: ці стане новая сталіца адлюстраваннем вечных каштоўнасцей?
У сваіх разважаннях Святы Айцец звярнуўся да філасофіі святога Аўгустына пра два гарады. Ён звярнуў увагу на тое, што Экватарыяльная Гвінея будуе новую сталіцу пад назвай «Горад Міру». Паводле слоў Папы, гэты амбітны праект павінен прымусіць кожнага задумацца, якому менавіта гораду ён служыць. Хрысціяне пакліканы жыць на зямлі, але іх сэрцы павінны імкнуцца да нябеснай айчыны, застаючыся свабоднымі ад ілюзіі панавання і несправядлівага багацця.
Аналізуючы сучаснасць, Леў XIV адзначыў, што сацыяльнае вучэнне Касцёла дапамагае арыентавацца ў новых выкліках. Ён параўнаў наш час з эпохай Папы Льва XIII, дадаўшы, што сёння выключэнне стала новым тварам сацыяльнай несправядлівасці.
Разрыў паміж адным працэнтам багатых і астатняй часткай чалавецтва драматычна павялічыўся. Узнікае парадокс: людзі не маюць зямлі, ежы і працы, але пры гэтым маюць доступ да штучнага інтэлекту і мабільных тэлефонаў.
Тэхналагічны прагрэс як выпрабаванне для чалавечай годнасці і міжнароднай справядлівасці
Асаблівы акцэнт у сваёй прамове Пантыфік зрабіў на тэхналагічным развіцці, якое часта служыць выключна здабычы карысных выкапняў, калі забываюцца правы мясцовых супольнасцей і абарона навакольнага асяроддзя. Ён працытаваў Папу Францішка, які адышоў у вечнасць год таму: «Эканоміка выключэння і несправядлівасці забівае».
Сёння відавочна, папярэдзіў Леў XIV, што многія ўзброеныя канфлікты наўпрост звязаны з каланізацыяй нафтавых і горназдабыўных радовішчаў у абыход міжнароднага права.
Папа перасцярог ад выкарыстання новых тэхналогій у ваенных мэтах. Божае імя ніколі не павінна апраўдваць дыскрымінацыю або рашэнні, якія нясуць смерць. Леў XIV заклікаў Экватарыяльную Гвінею перагледзець уласныя шляхі развіцця, каб пачаць служыць праву і справядлівасці на міжнароднай арэне.
Звяртаючыся да моладзі гэтай маладой краіны, Святы Айцец выказаў упэўненасць, што касцёльны досвед дапаможа ім сфарміраваць свабоднае і адказнае сумленне.
Напрыканцы сустрэчы Пантыфік падкрэсліў жыццёвую неабходнасць арыентацыі на агульнае дабро. Сапраўдны «Горад Міру» — гэта дар звыш. Каб яго дасягнуць, грамадства павінна ператварыць мячы ў плугі, прапануючы кожнаму месца за сталом дабрабыту, які больш не з'яўляецца прывілеем вузкай эліты.
Леў XIV на адкрыцці ўніверсітэта ў Гвінеі: акт даверу да чалавека
У другой палове дня Папа прыняў удзел ва ўрачыстым адкрыцці новага навучальнага комплексу Нацыянальнага ўніверсітэта Экватарыяльнай Гвінеі, які будзе насіць яго імя. Новы кампус, размешчаны на востраве Біёка, стане найбуйнейшай акадэмічнай установай краіны. Яго стварэнне стала важным крокам у развіцці нацыянальнай сістэмы адукацыі, заснаванай у 1995 годзе прэзідэнтам Тэадорам Абіянгам Нгемам Мбасога.
На тэрыторыі ўніверсітэцкага гарадка Льва XIV сустрэлі рэктар Філіберта Нтутуму Нгема Нчама і арцыбіскуп Малаба Хуан Нсуэ Эджанг Мае. Разам яны прайшлі да бюста Пантыфіка, які быў урачыста адкрыты ў прысутнасці прадстаўнікоў улады і акадэмічнай супольнасці.
Пасля прывітальнага слова рэктара, музычных выступленняў і сведчанняў студэнта, выкладчыка і даследчыка ўніверсітэта, Святы Айцец звярнуўся да прысутных з прамовай.
«Адкрыццё ўніверсітэцкага комплексу — гэта больш, чым адміністрацыйны акт. Гэта акт даверу да чалавека, пацвярджэнне таго, што варта працягваць прыкладаць намаганні дзеля асветы новых пакаленняў, пошуку праўды і выкарыстання ведаў для агульнага дабра», — сказаў ён.
Пантыфік параўнаў універсітэт з жывым арганізмам, выкарыстаўшы вобраз сейба — дрэва, якое з’яўляецца нацыянальным сімвалам Экватарыяльнай Гвінеі.
«Гэта дрэва пускае глыбокія карані і павольна, з цярпеннем і сілай, уздымаецца ўгору, прыносячы плады. Універсітэт таксама, як моцнае дрэва, павінен быць глыбока ўкаранёным у настойлівым пошуку праўды, каб, развіваючыся, даваць людзям не толькі прафесію, але і сэнс жыцця»,
— падкрэсліў Святы Айцец.
Гісторыю чалавецтва таксама можна прачытаць праз сімволіку некаторых біблійных дрэў. У Кнізе Быцця гаворыцца аб тым, што побач з Дрэвам жыцця расло Дрэва пазнання дабра і зла, плады якога Бог забараніў есці чалавеку. Папа падкрэсліў, што праблема не ў саміх ведах, а ў іх скажэнні, калі яны служаць не праўдзе, а выкарыстоўваюцца дзеля ўласнай выгады, ператвараюць мудрасць у пыху, вядуць да блытаніны, якая ў канчатковым выніку можа стаць бесчалавечнай.
Хрысціянская традыцыя разглядае іншае дрэва, дрэва крыжа, не як адмаўленне чалавечага розуму, а як знак яго адкуплення. Калі ў Кнізе Быцця мы знаходзім спакусу шукаць веды, аддзеленыя ад праўды і дабра, то крыж паказвае праўду — Хрыста, які прапануе любоў і ўзвышае нас да першароднай годнасці.
«Крыж прапануе людзям ацаліць сваё імкненне да ведаў: адкрыць для сябе, што праўду не фабрыкуюць, ёй не маніпулююць і не валодаюць як трафеем, а вітаюць, пакорліва шукаюць і адказна служаць ёй»,
— нагадаў Леў XIV.
З хрысціянскага пункту гледжання, вера і розум гарманічна злучаюцца ў Хрысце, дзе праўда вядзе чалавека па-за межы самадастатковасці, а вера адкрывае яму паўнату, да якой імкнецца розум, нават калі ён не можа цалкам ахапіць яе.
Дрэва Крыжа аднаўляе сапраўдны сэнс пазнання як сціплага і сур'ёзнага пошуку праўды. Універсітэт жа ацэньваецца не колькасцю выпускнікоў, а якасцю людзей, якіх ён рыхтуе для грамадства. Ад імя Касцёла Папа выказаў шчырае пажаданне новай ВНУ: «каб новыя пакаленні выхоўваліся цэласна, а не стваралі толькі бачнасць поспеху», тады вынікі не прымусяць сябе доўга чакаць.
На завяршэнне Папа выказаў надзею, што ўніверсітэт, як сейба, стане месцам, дзе будуць выхоўвацца пакаленні, здольныя прыносіць плён сваёй краіне і ўсёй чалавечай сям'і.
Папа: веліч грамадства вымяраецца любоўю да слабых
Святы Айцец наведаў псіхіятрычны шпіталь «Jean-Pierre Olie» ў сталіцы Экватарыяльнай Гвінеі.
Сустрэча, напоўненая нацыянальнымі спевамі і танцамі, стала глыбокім момантам сведчання аб неад’емнай чалавечай годнасці. Пантыфік прызнаўся, што кожнае наведванне бальніцы выклікае ў яго дваістае пачуццё: глыбокі боль па прычыне цярпенняў пацыентаў і адначасова шчырае захапленне тым штодзённым служэннем жыццю, якое здзяйсняюць медыкі.
Цывілізацыя любові пачынаецца з прызнання годнасці кожнага чалавека
Звяртаючыся да прысутных, Леў XIV адзначыў, што сапраўдная веліч народа вымяраецца не эканамічнымі паказчыкамі, а стаўленнем да самых слабых. Ён асабліва падкрэсліў ролю хрысціянства ў пераасэнсаванні цярпенняў: менавіта Хрыстус вярнуў людзям з абмежаванымі магчымасцямі іх поўную годнасць, вызваліўшы іх ад ценю старажытных праклёнаў.
Папа заклікаў вернікаў да канкрэтных учынкаў, якія ператвараюць медыцынскія ўстановы ў жывыя асяродкі «цывілізацыі любові».
Асабліва кранальным момантам стала рэакцыя Святога Айца на словы пацыента Педра Чэлесціна, які падзякаваў за тое, што іх любяць «такімі, якія яны ёсць». Пантыфік пагадзіўся з гэтай думкай, але дадаў важную заўвагу: Бог прымае нас у любым стане, аднак Яго любоў заўсёды скіравана на вылячэнне.
Паводле слоў Папы, касцёльны шпіталь павінен заставацца месцам, дзе чалавека паважаюць у яго абмежаваннях, прапаноўваючы цэласную дапамогу, у якой духоўны аспект з’яўляецца неад’емнай часткай тэрапіі.
Хрысціянскі шпіталь — гэта месца, дзе духоўнасць і медыцына сустракаюцца для аздараўлення асобы
Завяршаючы сустрэчу, Леў XIV звярнуў увагу на «схаваную паэзію» штодзённасці — тыя дробныя жэсты ўвагі і пяшчоты, што існуюць паміж хворымі і персаналам. Гэтыя нябачныя свету «вершы», на думку Пантыфіка, суцяшаюць Сэрца Хрыста больш за любыя словы.
Пасля благаслаўлення Святы Айцец азнаёміўся з выставай мастацкіх работ пацыентаў, што стала яскравым сведчаннем іх творчай сілы.
