На агульнай аўдыенцыі 30 верасня папа Леў XIV нагадаў пра благаслаўлёнага Вінцэнта Леванюка і яго 12 паплечнікаў — грэка-католікаў з Пратуліна, забітых у 1874 годзе царскімі войскамі. Святы Айцец падкрэсліў іх вернасць Каталіцкаму Касцёлу і ўсходняй традыцыі, а іх заступніцтву даверыў справу адзінства хрысціянаў і католікаў, якія сёння церпяць пераслед за веру.
«Трыццаць гадоў таму святы Ян Павел II беатыфікаваў Вінцэнта Леванюка і 12 яго паплечнікаў, мучанікаў, якія аж да аддання свайго жыцця баранілі сваю прыналежнасць да Каталіцкага Касцёла і еднасць з Наступнікам святога Пятра, застаючыся вернымі сваёй усходняй традыцыі», — сказаў Леў XIV, звяртаючыся да польскіх пілігрымаў падчас агульнай аўдыенцыі.
«Іх заступніцтву я давяраю справу адзінства вучняў Хрыста і католікаў, якіх сёння пераследуюць за веру»,
— дадаў Папа.
Пратулін: вернасць да канца
Вінцэнт Леванюк і яго 12 паплечнікаў былі свецкімі вернікамі Каталіцкага Касцёла візантыйскага абраду. Большасць з іх паходзіла з падляшскіх вёсак, была сялянамі, мужамі і бацькамі сем’яў. Іх аб’ядноўвала вернасць каталіцкай веры і ўсходняй хрысціянскай традыцыі.
Пратулін — невялікая вёска на Падляшшы, на ўсходзе сучаснай Польшчы, у Люблінскім ваяводстве, непадалёк ад мяжы з Беларуссю. Вёска знаходзіцца на рацэ Буг, прыкладна за 30 кіламетраў на поўнач ад Бяла-Падляскі.
Менавіта тут 24 студзеня 1874 года грэка-католікі сталі на абарону сваёй царквы. Царскія ўлады імкнуліся перадаць храм праваслаўнаму духавенству, а мясцовыя вернікі адмовіліся прыняць пераход у праваслаўе і разарваць еднасць з Каталіцкім Касцёлам.
Калі да храма прыбылі царскія войскі, беззбройныя вернікі не разышліся. Паводле сведчанняў, салдаты адкрылі па іх агонь. Трынаццаць чалавек загінулі.
Іх мучаніцтва стала адным з найбольш вядомых сведчанняў вернасці падляшскіх грэка-католікаў у перыяд, калі царскія ўлады праводзілі палітыку ліквідацыі Уніі і прымусовага далучэння грэка-каталіцкіх парафій да Праваслаўнай Царквы.
Ад Брэсцкай уніі да пераследу
Гісторыя грэка-католікаў на гэтых землях бярэ пачатак у Брэсцкай уніі 1596 года. Частка праваслаўнай іерархіі і вернікаў на тэрыторыі Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў прызнала еднасць з Рымскай Апостальскай Сталіцай, захоўваючы пры гэтым візантыйскую літургічную і духоўную традыцыю. Так сфармавалася супольнасць, якую пазней сталі называць уніятамі, а сёння — грэка-католікамі.
У XIX стагоддзі значная частка тэрыторый, дзе жылі грэка-католікі, апынулася пад уладай Расійскай імперыі. Царскія ўлады праводзілі палітыку ліквідацыі Уніі. Вернікаў прымушалі пераходзіць у праваслаўе, а тых, хто супраціўляўся, пераследавалі. Некаторых ссылалі, іншыя загінулі.
Пратулінскія мучанікі сталі ахвярамі гэтага пераследу.
«Шлях да поўнай еднасці»
Памяць пра Пратулінскіх мучанікаў мае для Каталіцкага Касцёла не толькі гістарычнае значэнне.
У энцыкліцы Orientales omnes Ecclesias, апублікаванай у 1945 годзе з нагоды 350-годдзя Брэсцкай уніі, папа Пій XII згадваў жыхароў Пратуліна і іх абарону храма. Ён таксама выказваў надзею, што калі-небудзь яны будуць ушанаваныя сярод благаслаўлёных.
Гэтая надзея спраўдзілася праз некалькі дзесяцігоддзяў.
6 кастрычніка 1996 года папа Ян Павел II падчас святой Імшы ў Ватыкане абвясціў Вінцэнта Леванюка і яго 12 паплечнікаў благаслаўлёнымі. Беатыфікацыя адбылася ў межах святкавання 400-годдзя Брэсцкай уніі.
У гаміліі Папа Ян Павел II звярнуў увагу на тое, што сведчанне новых благаслаўлёных мае значэнне для ўсяго хрысціянства.
«Узведзеныя сёння на алтары Вінцэнт Леванюк і яго 12 спадарожнікаў праз свой прыклад і заступніцтва запрашаюць нас усіх, каб мы мужна працягвалі шлях да поўнай еднасці ўсёй сям’і вучняў Хрыста ў духу ўказанняў экуменічнага Другога Ватыканскага Сабора»,
— сказаў ён.
Праз трыццаць гадоў гэтыя словы атрымалі новае гучанне ў словах Льва XIV.
Узгадваючы Пратулінскіх мучанікаў, Папа звязаў іх сведчанне з сучаснымі выклікамі — адзінствам вучняў Хрыста і лёсам католікаў, якія ў розных частках свету церпяць пераслед за сваю веру.
У канцы агульнай аўдыенцыі Леў XIV таксама заклікаў вернікаў асаблівым чынам маліцца за мір на працягу кастрычніка, звяртаючыся да малітвы на святым Ружанцы.
Так памяць пра мучанікаў з Пратуліна стала ў словах Святога Айца не толькі ўспамінам пра падзеі XIX стагоддзя, але і просьбай аб малітве за хрысціянскую еднасць, вернасць веры і тых, хто сёння церпіць за Хрыста.
