З 27 па 30 кастрычніка ў аўстрыйскім Зальбургу праходзіць штогадовая сустрэча Рады Канферэнцый Біскупаў Еўропы (Consilium Conferentiarum Episcoporum Europae, CCEE, РКБЕ) па тэме «Евангелізацыя і сінадальнасць: місія сённяшніх святароў у Еўропе». Свой даклад прадставіў Старшыня Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі, Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп Юзаф Станеўскі.
Арцыбіскуп Юзаф Станеўскі як шматгадовы рэктар Гродзенскай вышэйшай духоўнай семінарыі (2005–2013), дапаможны біскуп Гродзенскай дыяцэзіі, а цяпер Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі і Старшыня Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі прадставіў удзельнікам сустрэчы Рады Канферэнцый Біскупаў Еўропы (CCEE), што праходзіць у гэтыя дні ў Зальбургу, сваё бачанне на ўзгаданую тэму згодна з Апостальскай адгартацыяй святога Яна Паўла ІІ «Pastores dabo vobis» (1992), фундаментальным дакументам Дыкастэрыі па справах Духавенства «Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis» (2016) («Дар святарскага паклікання») і дакументамі беларускага Касцёла.
У сваім дакладзе арцыбіскуп Станеўскі закрануў пытанні місіянерскай ідэнтычнасці святара і яго здольнасці супрацьстаяць секулярызацыі, працэсу яго адукацыі і выхавання, ролі роднай мовы ў літургічным жыцці, а таксама супрацоўніцтва з моладдзю. Гэтыя тэмы невыпадкова апынуліся ў цэнтры ўвагі іерарха: кожная з іх адпавядае канкрэтнаму выкліку, з якім сутыкаецца Касцёл у сучасным свеце:
- Місіянерская ідэнтычнасць святара важная таму, што ва ўмовах секулярызацыі, калі вера ўсё часцей выцясняецца на прыватную перыферыю жыцця, без унутранай устойлівасці святар рызыкуе паддацца духу часу, страціць імпэт і ператварыць служэнне ў фармальную пасаду.
- Адукацыя і выхаванне — гэта фундамент, на якім трымаецца ўся святарская асоба; менавіта яны дазваляюць кандыдату стаць псіхалагічна сталай і духоўна зрэлай асобай яшчэ да прыняцця сакрамэнту.
- Роля роднай мовы ў літургічным жыцці мае асаблівае значэнне для беларускіх вернікаў: мова — гэта не проста сродак камунікацыі, а носьбіт культуры і тоеснасці народу, і яе выкарыстанне робіць Касцёл блізкім да людзей, дазваляючы ім чуць Божае слова на той мове, на якой яны думаюць і моляцца.
- Нарэшце, супрацоўніцтва з моладдзю — гэта не дапаможны напрамак, а неабходная ўмова будучыні Касцёла: менавіта сярод маладых людзей нараджаюцца пакліканні, і менавіта яны ў значнай ступені вызначаюць, ці будзе Касцёл жывым.
Місіянерская ідэнтычнасць святара: выклік секулярызацыі
Арцыбіскуп Станеўскі пачаў з таго, што Апостальская Сталіца ў «Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis» (2016) прапануе інтэгральную мадэль выхавання, дзе місія з’яўляецца не проста адным з кірункаў дзейнасці, а сутнасцю святарства. На думку пастыра:
«Шлях фармацыі... па сваёй сутнасці з’яўляецца місіянерскім па духу, паколькі ўдзел у місіі Хрыста, які заклікае, з’яўляецца галоўнай мэтай усяго працэсу».
Падыход Касцёла на Беларусі па выхаванні семінарыстаў заўсёды быў скіраваны на выхаванне ў «духу адкрытасці», падкрэсліў беларускі іерарх. «Спасылаючыся на заклікі папы Францішка, мы прыпамінаем, што сучасны святар у Беларусі павінен быць місіянерам, які не чакае людзей у святыні, а сам ідзе да іх, асабліва на “перыферыі грамадства”», — асабліва заўважыў арцыбіскуп. Згодна з гэтым, як лічыць іерарх, будучы святар і пастыр закліканы адважна абвяшчаць Евангелле ў кантэксце сучаснага свету, зберагаючы пры гэтым хрысціянскія карані свайго народа.
Прапедэўтыка і перманентная фармацыя як цэласны працэс
У сваім дакладзе арцыбіскуп Юзаф Станеўскі нагадаў, што сучасная сістэма выхавання, якую прапануе Касцёл у Беларусі, складаецца з двух фундаментальных напрамкаў:
- Этап прапедэўтыкі (падрыхтоўкі)
На гэтым этапе Апостальская Сталіца патрабуе абавязковага часу перад пачаткам філасофска-тэалагічнага навучання для глыбокага духоўнага і чалавечага сталення. Інакш кажучы, перш чым стаць святаром, кандыдат павінен стаць сталай, псіхалагічна здаровай асобай:
«Выхаванне пачынаецца з чалавечнасці, з павагі да бліжняга і адказнасці за іншых»,
— падкрэсліў беларускі пастыр. Выконвае гэтую задачу прапедэўтыка, якая дапамагае выкрышталізаваць інтэнцыі будучага святара.
- Перманентная (пастаянная) фармацыя
Пастаяннае навучанне — Pastores dabo vobis — настойвае на бесперапынным удасканаленні святара. Мітрапаліт Станеўскі зазначыў, што пастаянная фармацыя — гэта адзіны спосаб захаваць місіянерскі імпэт і прадухіліць духоўнае выгаранне:
«Мы павінны вучыцца ўсё жыццё, каб быць сапраўднымі духоўнымі айцамі для нашых вернікаў у свеце, які няспынна змяняецца»,
— сцвердзіў беларускі пастыр. Праз этапы прапедэўтыкі і перманентнай фармацыі, у прыватнасці, праз выкарыстанне багацця роднай мовы і культуры, пра якія іерарх гаворыць далей, Касцёл фармуе душпастыраў, здольных стаць сапраўднымі сведкамі Евангелля і місіянерамі «новай евангелізацыі» ў Беларусі.
Праца з моладдзю па распазнанні паклікання ў Беларусі
Згодна з бачаннем арцыбіскупа Юзафа Станеўскага і патрабаваннямі Апостальскай Сталіцы, выхаванне будучых святароў у Беларусі пачынаецца задоўга да семінарыйных сценаў — праз жывую, адкрытую і адважную працу з моладдзю.
Як адзначыў у сваім дакладзе арцыбіскуп, праца з маладымі людзьмі — гэта прыярытэтны клопат Касцёла на Беларусі. Для рэалізацыі гэтага напрамку беларускія святары ажыццяўляюць шэраг ініцыятыў, скіраваных на дапамогу юнакам у распазнанні голасу Божага паклікання. Сярод іх беларускі іерарх назваў:
- Дыяцэзіяльныя дні моладзі (ДДМ) і пілігрымкі.
Арцыбіскуп Станеўскі запэўніў, што гэтыя сустрэчы ствараюць прастору, дзе маладыя людзі адчуваюць жывы Касцёл.
«Духавенства заўсёды актыўна ўдзельнічае ў іх, размаўляючы з моладдзю на іх мове, заклікаючы іх “не баяцца вялікіх мараў і Божага плану”»,
— адзначыў іерарх.
- Рэкалекцыі для распазнання паклікання:
Беларускі пастыр нагадаў, што пры семінарыі ў Гродне, а таксама ў кожнай дыяцэзіі традыцыйна праводзяцца засяроджанні для міністрантаў і юнакоў. Гэта дазваляе маладым пабачыць жыццё семінарыі знутры і адчуць дух супольнасці.
- Прынцып сінадальнасці і даверу:
Юзаф Станеўскі падкрэсліў, што Касцёл імкнецца не навязваць рашэнні, а спадарожнічаць юнакам. Паводле арцыбіскупа, праца з пакліканнямі — гэта найперш стварэнне атмасферы даверу, дзе малады чалавек можа шчыра адказаць на заклік Хрыста:
«Касцёлу патрэбны ваш малады запал і вашы гарачыя верай сэрцы»,
— запэўніў іерарх.
Родная мова як інструмент душпастырства і місіі
Адным з ключавых інструментаў місіі і працы з моладдзю ў Беларусі з’яўляецца еднасць у разнастайнасці. Па словах арцыбіскупа Станеўскага, Касцёл заўсёды заахвочвае семінарыстаў і маладых святароў цаніць і развіваць родную культуру:
«З Богам лепш камунікаваць на той мове, на якой чалавек пачуў свае першыя словы ад маці»,
— прыгадаў пастыр. Выкарыстанне роднай мовы ў літургіі і практычным душпастырстве (асабліва ў сацыяльных сетках) робіць Касцёл блізкім да паствы, ператвараючы душпастырства ў жывую евангелізацыйную місію.
Пытанні, разгледжаныя ў Зальбургу, — місіянерская ідэнтычнасць святара, яго падрыхтоўка і пастаянная фармацыя, праца з моладдзю і роля роднай мовы — з’яўляюцца аднымі з галоўных клопатаў Касцёла, якія беларускі іерарх паставіў у цэнтр сваёй увагі ў сучасных умовах. І як сведчаць выказванні беларускіх вернікаў, што вытрывалі і выстаялі розныя выклікі мінуўшчыны, гэтая праца прыносіць плён. Іерарх адзначыў, што «мы не просім лёгкага жыцця, мы просім у Бога моцныя плечы, каб пераадолець новыя выклікі, глыбока веруючы, што ў Бога ўсё магчыма».
«Молімся, каб Бог паслаў работнікаў на жніво сваё на прасторах чалавечага сэрца нашага народа»,
— заклікаў арцыбіскуп, падсумоўваючы свой выступ.
На заканчэнні сваёй прамовы арцыбіскуп Станеўскі ўпэўнена выказаў выснову, што «семінарыі на Беларусі добра падрыхтоўваюць да сваёй місіі святароў». На думку пастыра, доказам гэтага можа паслужыць той факт, што нашыя святары выдатна выконваюць сваю святарскую місію ў духу сінадальнасці таксама ў іншых краінах: Расіі, Казахстане, Германіі, Польшчы, Іспаніі і ЗША, а таксама ў дыпламатычнай службе Ватыкана.
«І гэта адбываецца з натхнення Найвышэйшага і Вечнага Святара Езуса Хрыста: “Ідзіце і навучайце ўсе народы”»,
— падкрэсліў беларускі іерарх.
