Пошук



Фота: www.vaticannews.va

На зваротным рэйсе з Лімы ў Рым Папа Леў XIV адказаў на пытанні журналістаў пра сваё здароўе, магчымасць пасвячэння жанатых мужчын, духоўныя злоўжыванні і будучыню традыцыйнай літургіі. У яго адказах не было гучных рэформаў або новых распараджэнняў. Аднак прэс-канферэнцыя выявіла важныя акцэнты яго пантыфікату: уважлівасць да складаных праблем, імкненне да еднасці і жаданне вылечваць раны — як унутры Касцёла, так і ў грамадстве. 

Прэс-канферэнцыя адбылася 16 лістапада на борце самалёта, які вяртаўся з Перу ў Рым пасля апостальскага падарожжа Льва XIV ва Уругвай, Аргенціну і Перу. На пытанні 82 журналістаў Папа адказваў на працягу амаль 45 хвілін. Размова закранула як асабістыя тэмы, у тым ліку нядаўнюю аперацыю, так і пытанні, якія выклікаюць дыскусіі ў Каталіцкім Касцёле. 

Калі абагульніць яго адказы, можна заўважыць адну паслядоўную лінію: Леў XIV не імкнецца прапаноўваць хуткія рашэнні там, дзе патрэбныя кананічная дакладнасць, шырокае абмеркаванне і згода ў Касцёле. Пры гэтым ён не адмаўляе неабходнасці зменаў і не выключае, што некаторыя пытанні могуць атрымаць іншае вырашэнне ў будучыні. 

Здароўе: пухліна выдаленая, але кантроль працягнецца 

Адно з першых пытанняў датычылася стану здароўя Папы пасля аперацыі на лёгкім, якую ён перанёс 13 кастрычніка. Журналісты звярнулі ўвагу на яго фізічную вытрымку падчас інтэнсіўнага падарожжа па трох краінах Лацінскай Амерыкі. 

Леў XIV упершыню больш падрабязна расказаў, як выявілі захворванне. Паводле яго слоў, ніякіх сімптомаў не было: пухліну заўважылі падчас звычайнага штогадовага абследавання. Спачатку лекары ўбачылі падазроную змену, пасля дадатковых даследаванняў і біяпсіі пацвердзілі наяўнасць пухліны. 

Папа паведаміў, што яна была цалкам лакалізаваная ў той частцы лёгкага, якую выдалілі падчас аперацыі. Таму дадатковае лячэнне не патрабуецца. Аднак для кантролю стану здароўя яму неабходна будзе рэгулярна праходзіць абследаванні. Святы Айцец падзякаваў ўрачам і людзям з розных краін, якія дасылалі яму словы падтрымкі і малітвы. 

Гэтая частка размовы мела не толькі асабісты характар.

Публічна расказаўшы пра дыягназ і аперацыю, Леў XIV звярнуў увагу на адказнае стаўленне да здароўя — тэму, якая датычыцца значна шырэйшай супольнасці, чым толькі кіраўніцтва Касцёла. Пантыфік таксама выкарыстаў асабісты досвед, каб звярнуцца да людзей з заклікам не грэбаваць прафілактыкай і не адкладаць неабходнае лячэнне.

Папа падкрэсліў важнасць рэгулярных медыцынскіх аглядаў, заўважыўшы, што яго ўласны выпадак паказвае, наколькі істотна своечасова выявіць праблему. 

Жанатыя мужчыны ў святарстве: пытанне застаецца адкрытым 

Асобная частка прэс-канферэнцыі была прысвечана недахопу святароў у Амазоніі і магчымасці пасвячэння жанатых мужчын — viri probati, гэта значыць мужчын сталага ўзросту, якія маюць пацверджаную веру і аўтарытэт у сваіх супольнасцях. 

Адзін з журналістаў нагадаў Папу пра дыскусію, якая разгарнулася падчас Сіноду пра Амазонію, і спытаў, ці застаецца гэтая прапанова актуальнай пры новым пантыфікаце. Леў XIV прызнаў, што ў асобных рэгіёнах праблема недахопу святароў сапраўды вельмі вострая. Ён прывёў прыклад сямі апостальскіх вікарыятаў у Перу, дзе сітуацыя з пакліканнямі істотна адрозніваецца. У некаторых з іх ёсць больш кандыдатаў да святарства, у іншых — значна менш. 

У той жа час Папа звярнуў увагу на станоўчыя змены ў падрыхтоўцы мясцовых святароў. Калі ў першыя гады яго місіянерскай дзейнасці ў Перу сярод аўгустынаў было каля 15–20 амерыканскіх законнікаў і толькі два перуанцы, то цяпер у паўночнай частцы краіны налічваецца каля 35 перуанскіх аўгустынаў.

«Дух дзейнічае па-рознаму, асабліва там, дзе добра вядуць працу з пакліканнямі і фармацыяй»,

— адзначыў Папа. Гэты прыклад, на думку Папы, паказвае, што развіццё мясцовых пакліканняў і належная фармацыя таксама могуць стаць адказам на недахоп духавенства. 

Што да пасвячэння жанатых мужчын, Леў XIV не абвясціў нічога новага. Пасвячэнне жанатых мужчын — адно з магчымых рашэнняў, але не адзінае, і ў некаторых частках Касцёла яно можа падзяліць вернікаў, бо падтрымліваюць яго не ўсе.

«Як я ўжо не раз казаў за амаль паўтара года пантыфікату, адзін з маіх прыярытэтаў — перш за ўсё адзінства і камунія паміж намі ў Касцёле»,

— сказаў Пантыфік. 

Папа падкрэсліў, што перад прыняццем рашэння неабходна слухаць: не толькі яго як Наступніка святога Пятра, але і біскупаў, якія непасрэдна ведаюць сітуацыю ў сваіх дыяцэзіях. Ён не выключыў, што ў будучыні некаторыя падыходы могуць змяніцца, але нагадаў, што яго першачарговы клопат — супольнасць у Касцёле. 

«Папа не мяняе вучэння Касцёла. Біскупы павінны слухаць. Магчыма, у будучыні нешта і зменіцца. Але цяпер, думаю, важная частка майго служэння — загойваць раны і яднаць людзей»,

— падкрэсліў Леў XIV. Папа параўнаў гэта з палярызацыяй вакол палітычных пытанняў, якая падзяляе Касцёл у некаторых краінах. «Перш за ўсё збяромся разам. Падумаем, што, на нашу думку, павінна быць галоўным. А потым пабачым, як ісці далей», — сказаў ён. 

«Маё пасланне не палітычнае» 

Сярод журналістаў ёсць думка, што калі б можна было даць назву апостальскаму падарожжу ў Лацінскую Амерыку, Папа назваў бы яго «Magnifica humanitas». 

«Магчымасць сустрэцца з людзьмі розных культур і народаў, наведаць гарады і сельскія рэгіёны, адкрыць багацце чалавечай разнастайнасці як вялікі дар Божага стварэння стала цудоўным досведам»,

— адзначыў ён падчас прэс-канферэнцыі. 

У гэтым кантэксце Папу запыталі пра змест размоў з прэзідэнтам Аргенціны Хаўерам Мілеем, на што Святы Айцец адказаў, што яго пасланні не маюць палітычнага характару: у размове з кіраўніком Аргенціны ён закрануў тэму павагі да чалавека і неабходнасці большай увагі да самых уразлівых членаў грамадства. Гэта тэмы вельмі сугучныя з тэзісамі Magnifica humanitas.

Абмяркоўваліся і эканамічныя праблемы, з якімі працягвае сутыкацца краіна. Бакі дасягнулі таксама ўзаемаразумення ў прызнанні каштоўнасці жыцця і чалавечай асобы на ўсіх этапах яе існавання. Асобна Папа і прэзідэнт Аргенціны размаўлялі і пра небяспеку палярызацыі, якой спрыяюць лічбавыя алгарытмы.

«Думаю, што ўсе мы ўсведамляем, як дазволілі алгарытмам захапіць сябе і як паддаліся палярызацыі, якая не з’яўляецца выпадковай, але ў многіх сітуацыях была наўмысна справакаваная»,

— адзначыў Святы Айцец. 

Гаворачы пра гэта, Пантыфік падкрэсліў асаблівую адказнасць журналістаў у тым, каб дапамагаць грамадству пераадольваць палярызацыю. Яны могуць звярнуць увагу на тое, што падчас яго візіту ў лацінаамерыканскія краіны людзі розных палітычных поглядаў разам выходзілі на вуліцы, святкуючы і радуючыся, што значна большае за палітычныя спрэчкі. 

Леў XIV запэўніў у сваёй цвёрдай веры ў тое, што пасланне Езуса Хрыста запрашае будаваць масты і шукаць прымірэння.

«Мы можам нанова адкрыць, што існуюць значна глыбейшыя аспекты чалавечнасці, чым тыя рэчы, якія выклікаюць у нас падзел, нянавісць і палярызацыю»,

— сказаў Пантыфік. 

Святы Айцец выказаў надзею, што яго візіт абудзіў у сэрцах людзей усведамленне таго, што змяніць менталітэт і думаць інакш магчыма. Адрозненні ў поглядах не павінны прыводзіць да мовы гвалту і падзелаў, у тым ліку ўнутры сем’яў. 

Журналісты запыталіся і пра тое, чаму, на думку Папы Льва XIV, папа Францішак так і не наведаў Аргенціну. Леў XIV адказаў, што не прэтэндуе на тое, каб інтэрпрэтаваць думкі свайго папярэдніка. «Чаму б не пакінуць гэта таямніцай вечнага жыцця?» — сказаў ён. 

Блізкасць, якая пакідае след у жыцці 

Журналістка з перуанскага грамадскага тэлебачання Фаціма Сальданід сказала, што перуанцы любяць абдымкі і шчырыя жэсты, і прыгадала момант, калі хтосьці з натоўпу кінуў Папу ружанец, каб падарыць яго: гэта ўстрывожыла многіх, хоць зроблена было з любоўю. 

Леў XIV адказаў, што такая любоў, як і жаданне таго чалавека проста падарыць яму ружанец, застаецца ў сэрцы і пакідае след на ўсё жыццё.

Людзі, якія праз паліцэйскі кардон спрабавалі дакрануцца хаця б да акна папскага аўтамабіля, нагадалі яму жанчыну з Евангелля, што хацела толькі дакрануцца да плашча Хрыста. «Гэты энтузіязм, гэтая вера, гэтая пабожнасць — сапраўдны дар Божы, якім мы падзяліліся з усім светам», — сказаў Пантыфік. 

Духоўныя злоўжыванні: патрэбныя не толькі словы, але і кананічныя нормы 

Журналісты таксама спыталі, ці рыхтуе Апостальская Сталіца дакумент пра духоўныя злоўжыванні, які прадугледжваў бы кананічныя санкцыі. Леў XIV назваў гэтую праблему вельмі сур’ёзнай і пацвердзіў, што яна вывучаецца ў Ватыкане. Аднак гатовага дакумента, які можна было б неўзабаве апублікаваць, пакуль няма. Папа звярнуў увагу на складанасць самога пытання.

Каб у выпадках духоўнага злоўжывання можна было справядліва вызначаць адказнасць і прымяняць санкцыі, неабходна дакладнае кананічнае азначэнне такіх дзеянняў і юрыдычныя нормы, паводле якіх іх можна разглядаць. 

Праблема ў тым, што паняцце духоўнага злоўжывання пакуль застаецца недастаткова акрэсленым у прававым полі. Хаця канкрэтныя выпадкі і сітуацыі, у якіх яно адбываецца, вядомыя, для кананічнага судаводства патрэбныя выразныя крытэрыі. 

Тэма злоўжыванняў гучала падчас падарожжа і ў іншым кантэксце. У Перу Леў XIV сустрэўся з людзьмі, якія пацярпелі ад злоўжыванняў з боку прадстаўнікоў духавенства і касцёльных устаноў. На борце самалёта Святы Айцец нагадаў, што біскупы і душпастыры на месцах павінны суправаджаць ахвяраў, дапамагаць ім шукаць справядлівасці і працаваць над прафілактыкай новых выпадкаў. 

«Вы бліжэй да такіх сітуацый, таму павінны выконваць свой абавязак — быць побач з ахвярамі. Менавіта вы павінны сапраўды ўзяць на сябе адказнасць, падтрымаць іх і дапамагчы ім дачакацца справядлівасці»,

— сказаў Пантыфік. 

Традыцыйная літургія: курс папы Францішка застаецца ў сіле 

Яшчэ адно пытанне датычылася магчымасці змякчэння абмежаванняў на цэлебрацыю Імшы паводле ранейшага Рымскага Імшала — так званага Vetus Ordo.

Леў XIV адказаў адназначна: Касцёл будзе прытрымлівацца рашэння папы Францішка, выкладзенага ў апостальскім motu proprio «Traditionis custodes», што датычыцца старажытнага абраду. Разам з тым ён нагадаў, што гэты дакумент прадугледжвае магчымасць атрымання дыспенсаў — дазволаў на цэлебрацыю паводле ранейшага Імшала ў вызначаных выпадках. Таму гаворка не ідзе пра поўную забарону традыцыйнай літургіі. 

У гэтым адказе выразна прагучаў аргумент еднасці. Для Льва XIV пытанне літургічнай дысцыпліны не павінна станавіцца прычынай новых падзелаў паміж вернікамі.

«Дзеля адзінства Касцёла пераважная большасць католікаў у свеце цэлебруе Імшу ў той форме, якую ўвёў Павел VI пасля Другога Ватыканскага Сабора, і мы будзем рабіць гэта і далей. Для тых, хто хоча папрасіць дыспенсы, такая магчымасць ёсць»,

— падкрэсліў Леў XIV. 

Без каментараў засталося і пытанне пра прызначэнне новых кардыналаў. «Кардыналаў пакуль дастаткова, цяпер іх, здаецца, каля 116. Калі прыйдзе час, зробім і гэта», — сказаў Папа. 

«Загойваць раны» ці «пераадольваць палярызацыю»? 

Прэс-канферэнцыя на борце самалёта па дарозе з Перу ў Рым не прынесла новых рашэнняў адносна спрэчных тэм, але яна дала магчымасць убачыць, як Леў XIV падыходзіць да іх: не адмаўляючы складанасці праблем, не абяцаючы імгненных зменаў і пастаянна вяртаючыся да неабходнасці еднасці. 

Мабыць, у гэтым і заключаецца галоўны сэнс яго адказаў:

Для Папы важна не проста выказаць сваю пазіцыю, а знайсці спосаб, каб розныя часткі Касцёла маглі пачуць адна адну.

І менавіта гэты акцэнт — на слуханні, паяднанні і аздараўленні ран — найбольш выразна праходзіць праз усю прэс-канферэнцыю.

Але цікава назіраць, як адна і тая ж падзея — у нашым выпадку гэтая прэс-канферэнцыя Льва XIV на борце самалёта напрыканцы падарожжа — можа стаць прыкладам таго, як журналісты расказваюць пра адну і тую ж тэму на розных мовах нават у межах аднаго інфармацыйнага сродка, напрыклад Vatican News. Параўнанне матэрыялаў паказвае, як рэдакцыйныя акцэнты ўплываюць на ўспрыняцце пазіцыі Папы.   

Найбольш выразна рэдакцыйныя адрозненні праяўляюцца ўжо ў загалоўках:

  • англамоўная версія вылучае думку пра аздараўленне як важную частку служэння Папы і пераадоленне палярызацыі: «Pope: Healing is an important part of my ministry, overcoming polarization» — «Папа: аздараўленне — важная частка майго служэння, пераадоленне палярызацыі»;
  • іспанская версія («El Papa: Es mi ministerio sanar, unir a las personas y superar las polarizaciones» — «Папа: маё служэнне — лячыць, яднаць людзей і пераадольваць палярызацыі») і 
  • італьянская («Il Papa: importante nel mio ministero è guarire, unire e superare le polarizzazioni» — «Папа: важна ў маім служэнні — лячыць, яднаць і пераадольваць палярызацыі») таксама ставяць у цэнтр яго місію — «вылечваць, яднаць людзей і пераадольваць палярызацыю»;
  • польская рэдакцыя («Papież: chcę leczyć rany, przezwyciężać podziały» — «Папа: хачу загойваць раны, пераадольваць падзелы») выбірае крыху іншы вобраз праз словы «хачу»,«раны» і «падзелы» замест слова «палярызацыя». Гэта не змена сэнсу, але больш канкрэтная і эмацыйна выразная фармулёўка. Калі слова «палярызацыя» апісвае грамадскі або ідэйны працэс, то «раны» нагадваюць пра яго чалавечыя наступствы. 

Такім чынам, праз англійскія, іспанскія і італьянскія загалоўкі на першы план выходзіць місія Папы як адказ на палярызацыю, а польскі варыянт мацней падкрэслівае неабходнасць паяднання пасля канфліктаў. Гэты акцэнт мае значэнне і для разумення астатніх адказаў Льва XIV.

Святы Айцец неаднаразова звяртаецца да неабходнасці слухаць адзін аднаго, будаваць масты і не дапускаць новых падзелаў у Касцёле.

Таму тэма еднасці становіцца своеасаблівай ніткай, якая звязвае розныя часткі прэс-канферэнцыі. 

Іспанская версія: Папа ў кантэксце грамадскіх праблем 

Іспанамоўная публікацыя («Es mi ministerio sanar, unir a las personas y superar las polarizaciones» — «Маё служэнне — лячыць, яднаць людзей і пераадольваць палярызацыі») надае асаблівую ўвагу лацінаамерыканскаму кантэксту. Гэта заканамерна: размова адбылася пасля падарожжа па трох іспанамоўных краінах рэгіёна, а ў адказах Папы востра гучалі тэмы сацыяльнай няроўнасці, эканамічных цяжкасцей, грамадскай напружанасці і адказнасці ўладаў. 

У гэтай версіі больш выразна праяўляецца вобраз Папы як пастыра, які не абмяжоўвае сваю місію ўнутранымі справамі Касцёла. Яго заклік пераадольваць палярызацыю звязваецца з неабходнасцю дыялогу ў грамадстве, дзе палітычныя і ідэалагічныя супярэчнасці часта ператвараюцца ў варожасць. 

Гэта важны ракурс, бо Леў XIV гаворыць пра еднасць не толькі як пра касцёльную дысцыпліну. Ён разглядае яе як умову мірнага суіснавання людзей, здольнасці чуць апанента і шукаць супольныя рашэнні. Словы Святога Айца гучаць не толькі як рэакцыя на ўнутраныя дыскусіі ў Касцёле, але і як пастырскае выказванне пра стан сучаснага грамадства. 

Італьянская версія: у цэнтры — Касцёл і яго еднасць 

Італьянскія публікацыі («Il Papa: importante nel mio ministero è guarire, unire e superare le polarizzazioni» — «Папа: важна ў маім служэнні — лячыць, яднаць і пераадольваць палярызацыі») больш выразна акцэнтуюць ўвагу на касцёльным вымярэнні прэс-канферэнцыі. Асабліва гэта заўважна ў падачы адказаў на пытанні, якія ўжо працяглы час выклікаюць дыскусіі сярод католікаў: недахоп святароў у Амазоніі, які зноў ставіць на парадак дня магчымасць пасвячэння жанатых мужчын, ці абмежаванні на цэлебрацыю паводле ранейшага Рымскага Імшала. 

Папа не прапануе неадкладных зменаў ні ў адным з гэтых пытанняў. Ён прызнае існаванне гэтых праблем і не выключае, што ў будучыні некаторыя падыходы могуць змяніцца. Аднак падкрэслівае неабходнасць слухаць біскупаў і захоўваць еднасць Касцёла. 

Італьянскі ракурс дазваляе ўбачыць агульную логіку гэтых адказаў: Папа не імкнецца пераглядаць папярэднія рашэнні, для Святога Айца важна, каб магчымыя змены не прывялі да паглыблення канфліктаў. 

Польская версія: пераемнасць і адсутнасць паспешлівых рэформаў 

Польская публікацыя («Leon XIV o jedności i Mszy św. w rycie przedsoborowym» — «Леў XIV пра еднасць і Імшу паводле дасаборнага абраду») асабліва выразна падкрэслівае тэму захавання ранейшага курсу, але ў той жа час такая падача не дазваляе інтэрпрэтаваць словы Папы як абяцанне нешта кардынальна мяняць. 

У выніку ствараецца вобраз Папы, які не імкнецца да рэзкіх паваротаў, а шукае магчымасць захаваць пераемнасць і не дапусціць новых супрацьстаянняў. 

Гэты акцэнт асабліва істотны для чытачоў, якія сочаць за дыскусіямі вакол літургічнай рэформы і адносін паміж прыхільнікамі розных форм Рымскага абраду. 

Беларуская версія: асобныя тэмы 

Беларуская рэдакцыя выбрала іншы фармат падачы. Тут усе адказы не аб'ядноўваюцца ў адзін вялікі матэрыял, а падрыхтаваны асобныя публікацыі пра здароўе Папы, недахоп святароў, адзінства Касцёла, ахвяраў злоўжыванняў і іншыя тэмы. 

Такі падыход мае відавочную перавагу: чытач можа хутка знайсці інфармацыю, якая яго цікавіць.

Асабліва гэта зручна для навінавых парталаў, дзе кожная публікацыя павінна мець выразную тэму і самастойную інфармацыйную каштоўнасць. 

Тэмы, дзе важная дакладнасць 

Адрозненні паміж публікацыямі не заўсёды звязаныя толькі з выбарам галоўнай тэмы. Некаторыя пытанні патрабуюць асабліва ўважлівай перадачы фармулёвак, каб не надаць словам Папы сэнс, якога ў іх не было. 

Гэта датычыцца, напрыклад, стану яго здароўя. Леў XIV паведаміў, што пухліна была лакалізаваная ў выдаленай частцы лёгкага, дадатковае лячэнне не патрабуецца, але неабходныя кантрольныя абследаванні. Папа не называў канкрэтнага анкалагічнага дыягназу. Таму фармулёўкі кшталту «Папа перамог рак» выходзяць за межы таго, што ён сам пацвердзіў. 

Не менш важная дакладнасць у пытанні пасвячэння жанатых мужчын. Адказ Льва XIV нельга трактаваць ні як адмову ад далейшага абмеркавання, ні як абяцанне рэформы. 

Падобная асцярожнасць неабходная і ў тэме духоўных злоўжыванняў. Ватыкан вывучае магчымасць больш выразнага кананічнага рэгулявання, але гатовага дакумента пакуль няма. Тут важна не ствараць у чытача ўражанне, што новыя нормы ўжо прынятыя або што гаворка ідзе выключна пра асобны тып злоўжыванняў. 

Гэтыя прыклады паказваюць: рэдакцыйны акцэнт не павінен падмяняць дакладную перадачу фактаў.

Выбар галоўнай тэмы — справа журналісцкай інтэрпрэтацыі, але сэнс адказу Папы павінен заставацца нязменным. 

Што лічыць галоўным кожная рэдакцыя?  

Параўнанне розных моўных версій дазваляе заўважыць розныя спосабы прачытаць адну і тую ж інфармацыю. 

Англамоўная, іспанская і італьянская версіі прэс-канферэнцыі выводзяць на першы план місію Папы — загойваць раны, яднаць людзей і пераадольваць палярызацыю. Іспанская падача больш выразна звязвае гэтую тэму з грамадскімі праблемамі Лацінскай Амерыкі, італьянская — з унутраным жыццём Касцёла. Польская рэдакцыя мацней падкрэслівае пераемнасць і захаванне дысцыпліны, асабліва ў пытанні традыцыйнай літургіі. 

Розніца заключаецца не ў тым, што Папа сказаў розным аўдыторыям нешта іншае — яго пазіцыя застаецца адной і той жа. Змяняецца тое, што рэдакцыі лічаць найбольш важным для сваіх чытачоў: грамадскі дыялог, касцёльная еднасць, пераемнасць папярэдняга пантыфікату або асобныя пастырскія і прававыя праблемы. 

Урэшце, у нас ёсць задавальненне назіраць за гэтым працэсам дзякуючы магчымасцям штучнага інтэлекту, які дазваляе зрабіць такую аналітыку ў найкарацейшыя тэрміны і з мінімальнымі выдаткамі. Спадзяемся, што ідэя параўноўваць розныя падыходы ў асвятленні адной і той жа падзеі будзе цікавая і нашым чытачам. 

Абноўлена 18.11.2026 18:57
Пры выкарыстанні матэрыялаў Catholic.by спасылка абавязковая. Калі ласка, азнаёмцеся з умовамі выкарыстання

Дарагія чытачы! Catholic.by — некамерцыйны праект, існуе за кошт ахвяраванняў і дабрачыннай дапамогі. Мы просім падтрымаць нашу дзейнасць. Ці будзе наш партал існаваць далей, у значнай ступені залежыць ад вас. Шчыра дзякуем за ахвярнасць, молімся за ўсіх, хто нас падтрымлівае.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Папа Францішак

Бог заўсёды чакае нас.
Ён ніколі не губляе надзеі і заўсёды прабывае побач.