У пятніцу 13 лістапада завяршыўся лімскі этап апостальскага падарожжа па Перу. Папа Леў XIV накіраваўся ў Чыклаё — горад, дзе на працягу васьмі гадоў служыў біскупам. Вяртанне ў дарагія яму мясціны стала нагодай зноў нагадаць пра місію кожнага ахрышчанага, адказнасць хрысціянскіх супольнасцяў за евангелізацыю і неабходнасць ставіць навуковы прагрэс на службу чалавеку.
13 лістапада Леў XIV развітаўся з Лімай і вылецеў у Чыклаё — горад на поўначы Перу, дзе з 2015 па 2023 год быў біскупам. Гэта быў асаблівы, вельмі асабісты этап апостальскага падарожжа: Папа вяртаўся да людзей і супольнасці, з якімі яго звязвалі гады служэння.
Напярэдадні, 12 лістапада, у Апостальскай нунцыятуры ў Ліме Святы Айцец сустрэўся з шасцю людзьмі, якія пацярпелі ад сексуальнага гвалту з боку прадстаўнікоў духавенства і асоб, звязаных з касцёльнымі ўстановамі.
Ён асабіста выслухаў кожнага з іх. Размова працягвалася больш за гадзіну. Папа разам з удзельнікамі разважаў пра неабходнасць змяняць спосаб мыслення праз выслухоўванне пацярпелых, пошук праўды, шляхі аздараўлення і стварэнне бяспечнага асяроддзя. Напрыканцы сустрэчы ён запэўніў у сваёй блізкасці не толькі тых, хто прысутнічаў, але і ўсіх іншых людзей, якія перажылі падобны гвалт.
Вяртанне ў горад, які стаў домам
Палёт з Лімы ў Чыклаё склаў 651 кіламетр і заняў каля паўтары гадзіны. Чыклаё — адзін з важных гарадоў паўночнага ўзбярэжжа Перу, вядомы не толькі як гандлёвы і фінансавы цэнтр, але і як месца, дзе Роберт Прэвост правёў восем гадоў свайго біскупскага служэння.
Самалёт з Пантыфікам прызямліўся на тэрыторыі базы ваенна-паветраных сіл Перу. Каля трапа яго сустракалі прадстаўнікі грамадзянскіх і касцёльных уладаў, дзеці і моладзь. Белыя і жоўтыя кветкі — колераў сцяга Ватыкана — сталі адным з сімвалаў гэтага прывітання. Моладзевы аркестр выканаў урачыстыя мелодыі, а танцоры выйшлі з харэаграфічным нумарам са сцягамі Ватыкана, Перу і Чыклаё.
Аднак найбольш уражлівым было тое, што адбывалася ўздоўж дарогі: паводле Vatican News, каля мільёна мясцовых жыхароў выйшлі прывітаць Папу. Вуліцы ўпрыгожвалі сцягі, транспаранты, гірлянды і жоўта-белыя шарыкі.
Людзі, якія ведалі яго яшчэ як біскупа Роберта, гаварылі пра вяртанне не толькі Папы, але і чалавека, які застаўся для іх блізкім.
«Айцец Роберт пакінуў тут цудоўную памяць пра любоў і веру. Ён умеў размаўляць з кожным. Заўсёды заахвочваў ісці наперад і дапамагаць кожнаму раскрываць у сабе ўсё найлепшае»,
— падзялілася мясцовая жыхарка Антанэла Палерма.
Адна з законніц, якая чакала прыезду Святога Айца, сказала: «Ён не забыўся пра нас. Гэта самы чалавечны спосаб адчуць Божую любоў».
Генеральны вікарый Ордэна святога Аўгустына айцец Алехандра Лам узгадаў, што ўжо пасля першага года служэння Роберт Прэвост імкнуўся дайсці да кожнага і нікога не пакінуць на абочыне. А маладая супрацоўніца Міністэрства культуры Астрыд, якая ўдзельнічала ў падрыхтоўцы каля шасці тысяч валанцёраў, коратка выказала тое, што, здаецца, адчувалі многія: «Для нас ён — брат».
Кожны ахрышчаны — вучань-місіянер
Пасля прывітання Папа накіраваўся ў ваколіцы Піментэля, дзе на адкрытай раўніне ўзначаліў святую Імшу. Зноў апынуўшыся сярод людзей, з якімі яго звязвалі гады служэння, ён не хаваў радасці: «Якая радасць зноў вярнуцца ў Чыклаё! Для мяне гэта благаслаўленне — зноў быць разам з вамі».
Леў XIV падзякаваў жыхарам за любоў, падтрымку і малітвы, асабліва за малітву ў час яго праблем са здароўем. Ён назваў супольнасць Чыклаё благаслаўленнем для свайго жыцця і біскупскага служэння і папрасіў людзей працягваць маліцца за яго.
У гаміліі Папа звярнуўся да галоўнага абавязку кожнага хрысціяніна — абвяшчаць Евангелле.
Паводле яго слоў, місія не з’яўляецца выключнай задачай святароў, манахаў ці асобных душпастырскіх груп. Яна датычыць усіх ахрышчаных, незалежна ад іх месца і ролі ў Касцёле. Евангелізацыя — гэта не адна з многіх формаў дзейнасці Касцёла, а яго найглыбейшае пакліканне і сэнс існавання.
Папа звярнуў увагу на важнасць перадачы веры ў сям’і. Аднаўленне супольнай малітвы, асабліва хатняй, можа дапамагчы бацькам і дзецям нанова адкрыць сваю хрысціянскую тоеснасць. Сям’я, паводле яго думкі, з’яўляецца малым хатнім Касцёлам, члены якога не толькі ўдзельнічаюць у жыцці парафіі, але і нясуць веру ў грамадства.
Асобна Леў XIV падкрэсліў, што евангелізацыя немагчымая без любові, а любоў неаддзельная ад праўды. Пры гэтым праўда для хрысціяніна — не абстрактная тэорыя і не нейкая ідэя.
«Праўда — гэта не тэорыя, абстрактная ідэя або ўтопія, а асоба — Езус Хрыстус, Які запрашае нас будаваць сваё жыццё па Яго прыкладу, у паслухмянасці Яго запаведзям»,
— адзначыў Папа.
Святы Айцец нагадаў і пра небяспеку разрыву паміж любоўю і праўдай. Без праўды любоў можа ператварыцца ў пустую пачуццёвасць, а праўда без любові — стаць жорсткай і халоднай. Таму вера павінна знаходзіць канкрэтнае ўвасабленне ў штодзённым жыцці: у адносінах з бліжнімі, у працы, у служэнні тым, хто мае патрэбу ў дапамозе.
Пантыфік звярнуў увагу на тое, што ў некаторых рэгіёнах свету перадача веры паміж пакаленнямі амаль перапынілася. Сярод выклікаў, якія спрыяюць гэтаму, ён назваў рэлігійную абыякавасць, матэрыялізм і эгаізм. Супрацьстаяць ім, паводле яго слоў, можна толькі захоўваючы гармонію паміж сэрцам, поўным любові да Бога і бліжняга, і розумам, укаранёным у праўдзе Евангелля.
Леў XIV прызнаў, што перад абавязкам абвяшчаць Хрыста вернікі часта адчуваюць сябе недастаткова падрыхтаванымі. Сапраўды, якім чынам вучні-місіянеры XXI стагоддзя могуць сёння сведчыць пра Езуса і ажыццяўляць евангелізацыю ў сям’і, парафіяльнай або дыяцэзіяльнай супольнасці? На думку Папы, адказ заключаецца ў сведчанні сапраўднага і паслядоўнага хрысціянскага жыцця. Толькі Хрыстус здольны перамяніць наша жыццё, каб мы з новым запалам абвяшчалі і перадавалі веру.
Пантыфік падкрэсліў, што цэнтрам асабістай сустрэчы з Езусам Хрыстом з’яўляецца Апошняя Вячэра. Менавіта тады Езус, даючы Цела Сваё як хлеб жыцця і Кроў Сваю як напой Збаўлення (пар. Мц 26, 26–28), просіць Айца, каб усе Яго вучні былі адно, каб паверыў свет (пар. Ян 17, 21). «Пан чакае нас перш за ўсё ў Эўхарыстыі і ў слове Божым – за двума сталамі, з якіх мы жывём і кормімся», — нагадаў Леў XIV. Хрыстус таксама выходзіць нам насустрач у касцёльнай еднасці і братэрстве.
Таму евангелізацыя — гэта не навязванне дактрын і не спадзяванне на эфектыўнасць касцёльных структур, а сведчанне рэальнай сустрэчы з Хрыстом.
Разважаючы над вобразам хрысціянскай супольнасці, Леў XIV звярнуўся да Першага паслання святога апостала Пятра, у якім вернікі названыя жывымі камянямі духоўнага дома (пар. 1П 2, 5). Ён перасцярог ад спакусы абмяжоўваць веру толькі асабістай сферай: хрысціяне пакліканыя выходзіць насустрач свету і дзяліцца радасцю сустрэчы з Уваскрослым Хрыстом.
«Дарагія браты і сёстры, свет чакае нас, а місія толькі пачынаецца», — сказаў Папа, заклікаючы вернікаў напаўняць Евангеллем вёскі, мястэчкі і гарады. Напрыканцы гаміліі ён звярнуўся да Маці Божай з просьбай дапамагчы Касцёлу абвяшчаць Добрую Навіну ўсякаму стварэнню, нагадаўшы словы Езуса з Евангелля паводле святога Марка: «Ідзіце па ўсім свеце і абвяшчайце Евангелле ўсякаму стварэнню» (пар. Мк 16, 15).
Місія — супольная адказнасць усіх ахрышчаных
Пасля святой Імшы Леў XIV наведаў новую капліцу святога Оскара Рамэра. Гэтае месца прысвечана сальвадорскаму арцыбіскупу, які абараняў годнасць бедных і быў забіты ў 1980 годзе. У 2018 годзе ён быў кананізаваны.
Папа падзякаваў усім, хто спрычыніўся да стварэння капліцы, а таксама мясцовай супольнасці за малітвы аб яго здароўі. Ён прызнаўся, што малітва вернікаў і многіх іншых людзей дапамагла яму аднавіцца пасля аперацыі і дазволіла вярнуцца ў Чыклаё.
Разважаючы пра місію Касцёла, Леў XIV падкрэсліў, што Езус заклікае кожнага ахрышчанага — біскупа, святара, кансэкраваную асобу і свецкага верніка — удзельнічаць у жыцці супольнасці і працягваць абвяшчэнне Евангелля.
«Ён заклікае ўсіх ахрышчаных — кожнага паводле свайго паклікання: біскупаў, святароў, кансэкраваных асобаў і свецкіх вернікаў — удзельнічаць у еднасці, якой з’яўляецца Касцёл, абвяшчаць Добрую Навіну, дзяліцца сваёй верай, перадаваць яе ад чалавека да чалавека, ад пакалення да пакалення, паміж суседзямі і членамі сем’яў. Так мы дзелімся Божай любоўю — гэтай вялікай навіной пра тое, што Езус заўсёды крочыць разам з намі»,
— сказаў Святы Айцец. Ён назваў свой візіт знакам блізкасці да мясцовай супольнасці і жадання будаваць еднасць, супрацоўнічаць і разам працаваць дзеля працягу місіі Касцёла.
Еднасць не азначае аднастайнасці
Наступным пунктам праграмы стала сустрэча з біскупамі, святарамі, кансэкраванымі асобамі, семінарыстамі, прадстаўнікамі сінадальных груп і членамі душпастырскіх рад у санктуарыі Маці Божай Каралевы супакою.
Звяртаючыся да мясцовай касцёльнай супольнасці, Папа прапанаваў паразважаць над тым, як зрабіць Касцёл больш сінадальным і місійным. Асновай хрысціянскай тоеснасці ён назваў хрост, які ўключае кожнага верніка ў Божы народ і агульную місію Касцёла.
«Дзякуючы хросту ўсе мы ўдзельнічаем у святарстве Хрыста і Яго прароцкай місіі. Таму ўся супольнасць нясе супольную адказнасць за евангелізацыю. Хрост — гэта пастаяннае пакліканне слухаць Божае слова, цэлебраваць веру, жыць любоўю, удзельнічаць у жыцці супольнасці, абвяшчаць Евангелле і асаблівым чынам служыць бедным і выключаным з грамадства»,
— падкрэсліў Леў XIV.
Першым сведчаннем хрысціянскай супольнасці, паводле Папы, павінна быць братэрская любоў паміж яе членамі. Менавіта яна адлюстроўвае еднасць Найсвяцейшай Тройцы. «Без еднасці няма місіянерства», — дадаў ён.
Пры гэтым еднасць не азначае аднолькавасці. Наадварот, сапраўдная еднасць дазваляе розным культурам, пакліканням, харызматам і служэнням развівацца і ўзбагачаць супольнасць. «Сапраўдная еднасць шануе разнастайнасць культур, пакліканняў, харызматаў і служэнняў як багацце і спрыяе іх развіццю», — адзначыў Пантыфік.
Такі падыход, паводле яго слоў, патрабуе ад касцёльнай улады не кантролю, а служэння, распазнавання і падтрымкі ініцыятыў. Удзел свецкіх вернікаў у жыцці Касцёла — не саступка з боку духоўных пастыраў, а праява годнасці, атрыманай праз хрост.
Сінадальны Касцёл, падкрэсліў Леў XIV, не можа заставацца абыякавым да таго, што адбываецца ў грамадстве. Ён павінен падзяляць радасці, надзеі, смутак і трывогі людзей, асабліва бедных і тых, хто пакутуе. Суправаджэнне сем’яў, моладзі, мігрантаў, карэнных народаў і людзей, якія жывуць у беднасці, абарона чалавечай годнасці, клопат пра справядлівасць, мір і агульнае дабро — не дадатковыя задачы, а частка касцёльнай місіі.
Пантыфік адзначыў, што паняцце «сінадальнасць» выражае ідэю сумеснага шляху і з’яўляецца «неад’емным вымярэннем Касцёла».
«Дарагія браты і сёстры, заахвочваю вас усё глыбей адкрываць прыгажосць жыцця ў сінадальных супольнасцях. Як гэта рабіць? Даваць кожнаму магчымасць унесці свой уклад, каб усе мы былі жывымі камянямі духоўнага будынка, згодна з рознымі пакліканнямі і шматлікімі дарамі і служэннямі, якія ажыўляе адзін Дух Святы», — падкрэсліў Святы Айцец.
Леў XIV заклікаў даваць кожнаму магчымасць унесці свой уклад у жыццё супольнасці, каб усе маглі стаць «жывымі камянямі духоўнага будынка» паводле сваіх дароў і пакліканняў. Асобна ён звярнуў увагу на значэнне душпастырскіх рад, якія дапамагаюць слухаць вернікаў, лепш разумець патрэбы дыяцэзій і парафій, вызначаць прыярытэты і шукаць адказы на мясцовыя выклікі. Пантыфік заахвоціў паклапаціцца, каб такія рады існавалі ў кожнай супольнасці, а іх члены атрымлівалі належную фармацыю.
Навуковы прагрэс павінен служыць чалавеку
Завяршылася праграма дня сустрэчай з акадэмічнай супольнасцю Каталіцкага ўніверсітэта імя святога Турыбія дэ Магравеха ў Чыклаё. Для Папы гэта была таксама сустрэча з людзьмі, з якімі ён супрацоўнічаў у гады біскупскага служэння.
Леў XIV падзякаваў выкладчыкам і студэнтам, адзначыўшы, што досвед працы ў Чыклаё дапамог яму глыбей зразумець: «улада — гэта служэнне, кіраванне — уменне слухаць, а адукацыя — высакародны акт надзеі».
Пантыфік нагадаў пра святога Турыбія дэ Магравеха, чыім імём названы ўніверсітэт — юрыста і арцыбіскупа Лімы, які абараняў годнасць карэнных народаў, вывучаў іх мовы і абвяшчаў Евангелле з улікам мясцовай культуры. Яго прыклад, паводле Папы, паказвае, што каталіцкая адукацыя павінна спалучаць веру і навуку, а навуковыя дасягненні выкарыстоўваць дзеля агульнага дабра, змяншэння сацыяльнай няроўнасці і аздараўлення грамадства.
Універсітэт, падкрэсліў Леў XIV, павінен быць не толькі месцам набыцця ведаў, але і прасторай пошуку праўды — найперш Праўды з вялікай літары, якой з’яўляецца Хрыстус.
Асаблівую ўвагу Папа прысвяціў тэхналагічнаму прагрэсу і яго ўплыву на чалавечае жыццё. Ён перасцярог ад уяўлення, што навука і тэхніка самі па сабе гарантуюць развіццё грамадства. Калі прагрэс не зважае на справядлівасць і годнасць працаўнікоў, ён можа ператварыцца ў сродак прыгнёту і адчужэння.
«Прагрэс, абыякавы да справядлівасці і годнасці працаўнікоў, ператвараецца ў механізм прыгнёту і адчужэння»,
— сказаў Леў XIV. Ён дадаў: «Таму каталіцкі ўніверсітэт абавязаны нагадваць у грамадскай і палітычнай прасторы, што навука без сумлення разбурае жыццё ўсіх. Гэтаксама тэхніка без душы не паляпшае жыццё па-сапраўднаму».
Папа падкрэсліў, што тэхналогія ніколі не бывае нейтральнай: кожная яе форма адлюстроўвае інтарэсы і амбіцыі тых, хто яе стварае і кантралюе. Таму навуковыя і тэхнічныя дасягненні патрабуюць не толькі прафесійных ведаў, але і маральнай адказнасці.
«Тэхналогія ніколі не бывае нейтральнай: кожная яе форма нясе на сабе адбітак, інтарэсы і амбіцыі тых, хто яе стварае і кантралюе», — заўважыў Святы Айцец. Ён перасцярог і ад падпарадкавання тэхнакратычнай парадыгме, якая зводзіць рэчаіснасць да матэрыяльных даных, а найвышэйшай каштоўнасцю лічыць эфектыўнасць.
Звяртаючыся да навукоўцаў і студэнтаў, Папа заклікаў развіваць крытычнае мысленне і шукаць мудрасць, якой не могуць валодаць ні машыны, ні камп’ютарныя праграмы.
Толькі тады тэхналагічны прагрэс будзе сапраўды служыць усебаковаму развіццю чалавека і агульнаму дабру.
Асобна Леў XIV закрануў ідэі трансгуманізму і постгуманізму, якія абяцаюць з дапамогай тэхналогій пазбавіць чалавека ад хвароб, болю, старэння і нават смерці. Папа прызнаў, што навуковы прагрэс з’яўляецца цудоўным плёнам чалавечага розуму, але перасцярог ад сітуацыі, калі яго вынікі стануць прывілеем заможных, пакуль цэлыя народы працягваюць жыць у галечы і прыгнёце.
«Такім чынам нам прадаюць ілюзію чалавека, удасканаленага з дапамогай кібернетыкі і біятэхналогій. Сутыкнуўшыся з гэтым міражом, хрысціянская антрапалогія нагадвае, што абмежаванасць — гэта не вытворчы дэфект, а ўмова чалавечай велічы»,
— падкрэсліў Папа.
Пантыфік заклікаў маладых людзей выкарыстоўваць магчымасці новай эпохі ў святле веры. Вера не абяцае магічнага знікнення ўсіх праблем, але дапамагае знаходзіць сэнс у выпрабаваннях і сілы ісці наперад. Разважаючы пра ахвяру, Леў XIV прапанаваў бачыць у ёй не толькі адмову ад чагосьці, але і магчымасць асвяціць уласнае жыццё, яго цяжкасці і надзеі, даручыўшы іх Богу.
Да выкладчыкаў Папа звярнуўся з заклікам быць свабоднымі мысліцелямі, для якіх праўда важнейшая за асабістае меркаванне, а справядлівасць — за ўласную выгаду.
«Разам са студэнтамі настойліва шукайце мудрасць, каб дзяліцца ёю ў сваім асяроддзі, з калегамі і ва ўсім перуанскім грамадстве», — заключыў Святы Айцец і заахвоціў навукоўцаў ператвараць свае кампетэнцыі ў справу сацыяльнай справядлівасці, найперш на карысць найбяднейшых, і клапаціцца пра стварэнне.
Такім чынам, пятніца Льва XIV у Перу стала днём вяртання да людзей, з якімі яго звязваюць асабістыя ўспаміны, і адначасова днём важных заклікаў да ўсяго Касцёла. Ад місіі кожнага ахрышчанага і братэрскай еднасці хрысціянскіх супольнасцяў да адказнага выкарыстання навуковых дасягненняў — ва ўсіх гэтых разважаннях гучала адна думка: прагрэс, вера і евангелізацыя маюць сэнс тады, калі служаць чалавеку, яго годнасці і агульнаму дабру.
